EP.02 เซลล์ ออร์แกเนลล์ การแพร่ ออสโมซิส และการแบ่งเซลล์

ความยาวคลิป: 13 นาที 44 วินาที

สรุป

• ทฤษฎีเซลล์: โรเบิร์ต ฮุก ตั้งชื่อ "เซลล์" จากไม้คอร์ก (เซลล์ตาย) · เลเวนฮุก เห็นจุลินทรีย์มีชีวิตคนแรก · ชไลเดน–ชวันน์ สิ่งมีชีวิตทุกชนิดประกอบด้วยเซลล์ · วีร์โชว์ เซลล์ใหม่เกิดจากเซลล์เดิม
• กล้องจุลทรรศน์: กำลังขยาย = เลนส์ใกล้ตา × เลนส์ใกล้วัตถุ · ภาพเสมือนหัวกลับ (กลับบน–ล่าง ซ้าย–ขวา) · ภาพอยู่ทางไหนให้เลื่อนสไลด์ไปทางนั้น · เพิ่มกำลังขยาย ภาพใหญ่ขึ้น มืดลง ขอบเขตแคบลง · ขนาดจริง = ขนาดภาพ ÷ กำลังขยาย (1 mm = 1,000 μm)
• ออร์แกเนลล์: นิวเคลียส (ควบคุม/DNA) · ไมโทคอนเดรีย (หายใจระดับเซลล์ สร้าง ATP) · ไรโบโซม (สร้างโปรตีน) · ER ขรุขระ/เรียบ · กอลจิบอดี (บรรจุ–ส่งออก) · ไลโซโซม (ย่อยสลาย) · เยื่อหุ้มเซลล์ (เลือกผ่าน)
• พืช vs สัตว์: พืชมี "ผนัง–คลอ–แวคใหญ่" · สัตว์มี "เซนทริโอล–ไลโซโซม" · พืชก็มีไมโทคอนเดรีย
• ระดับการจัดระบบ: เซลล์ → เนื้อเยื่อ → อวัยวะ → ระบบอวัยวะ → สิ่งมีชีวิต
• การแพร่: เข้มข้นมาก → น้อย ไม่ใช้พลังงาน เร็วขึ้นเมื่ออุณหภูมิสูง ความเข้มข้นต่างกันมาก โมเลกุลเล็ก
• ออสโมซิส: น้ำผ่านเยื่อเลือกผ่านจากเจือจาง → เข้มข้น ("น้ำวิ่งไปหาเค็ม") · ไฮโพ = โป่ง · ไฮเพอร์ = เหี่ยว/พลาสโมไลซิส · ไอโซ = คงรูป (NaCl 0.9%)
• ใช้พลังงาน: แอกทีฟทรานสปอร์ต (ทวนความเข้มข้น ใช้ ATP) · ฟาโกไซโทซิส · เอกโซไซโทซิส
• เซลล์ต้องเล็ก: อัตราส่วนพื้นที่ผิวต่อปริมาตรมาก แลกเปลี่ยนสารได้ดี
• การแบ่งเซลล์: ไมโทซิส 1 → 2 เซลล์ โครโมโซมเท่าเดิม (เติบโต ซ่อมแซม) · ไมโอซิส 1 → 4 เซลล์ โครโมโซมครึ่งหนึ่ง (เซลล์สืบพันธุ์) · ระยะ P–M–A–T (เมทา = เรียงกลาง, แอนา = แยกห่าง)