ชุดที่ 1 ศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม (พระพุทธศาสนา)

ชุดนี้ครอบคลุมสาระที่ 1 ศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม (มาตรฐาน ส 1.1 และ ส 1.2) เน้นพระพุทธศาสนา ได้แก่ พุทธประวัติ ประวัติพระพุทธศาสนาในอินเดียและในไทย พระไตรปิฎก หลักธรรมตามกรอบอริยสัจ 4 พุทธศาสนสุภาษิต พุทธสาวกและชาวพุทธตัวอย่าง ศาสนพิธี การบริหารจิตเจริญปัญญา และการสอนหลักธรรม

ซีรีส์ตะลุยข้อสอบครูผู้ช่วย เอกสังคมศึกษา 2569 • exammvp.com

สรุปก่อนทำข้อสอบ

มาตรฐานการเรียนรู้สาระที่ 1

• ส 1.1 รู้ และเข้าใจประวัติ ความสำคัญ ศาสดา หลักธรรมของพระพุทธศาสนาหรือศาสนาที่ตนนับถือและศาสนาอื่น มีศรัทธาที่ถูกต้อง ยึดมั่น และปฏิบัติตามหลักธรรม เพื่ออยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข
• ส 1.2 เข้าใจ ตระหนักและปฏิบัติตนเป็นศาสนิกชนที่ดี และธำรงรักษาพระพุทธศาสนาหรือศาสนาที่ตนนับถือ

ตัวเลขและวันสำคัญในพุทธประวัติ

สังคายนาในอินเดีย 3 ครั้งแรก

• ไทย: ลังกาวงศ์รุ่งเรืองสมัย พ่อขุนรามคำแหง (นิมนต์จากนครศรีธรรมราช) · ลิไทนิพนธ์เตภูมิกถา · ธรรมยุติกนิกาย ตั้งโดยวชิรญาณภิกขุ (ร.4 ขณะผนวช) สมัย ร.3

พระไตรปิฎก ฉบับหลวง 45 เล่ม

• วินัย 8 (อา–ปา–ม–จุ–ป) · สุตตันต 25 (ที–ม–สัง–อัง–ขุ) · อภิธรรม 12 (สัง–วิ–ธา–ปุ–กะ–ยะ–ปะ)
• ชาดก ธรรมบท มงคลสูตร เถรคาถา อยู่ใน ขุททกนิกาย · มหาปรินิพพานสูตร สิงคาลกสูตร อยู่ในทีฆนิกาย

จัดหลักธรรมตามกรอบอริยสัจ 4

คำสำคัญที่มักถูกนำมาหลอก

• ขันธ์ 5: รูป · เวทนา (รู้สึก) · สัญญา (จำได้) · สังขาร (ปรุงแต่ง/เจตนา) · วิญญาณ (รับรู้ทางอายตนะ)
• ไตรลักษณ์: สังขารทั้งปวง "ไม่เที่ยง–เป็นทุกข์" แต่ "ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา" (รวมนิพพาน)
• ปฏิจจสมุปบาท: … ผัสสะ → เวทนา → ตัณหา → อุปาทาน → ภพ … (มีสติที่เวทนา = ตัดวงจร)
• นิยาม 5: อุตุ (กายภาพ/ฤดูกาล) · พีช (พันธุกรรม) · จิต · กรรม · ธรรม
• มรรค 8 → ไตรสิกขา: ปัญญา (ทิฏฐิ สังกัปปะ) · ศีล (วาจา กัมมันตะ อาชีวะ) · สมาธิ (วายามะ สติ สมาธิ)
• โอวาทปาติโมกข์: หลักการ 3 · อุดมการณ์ 4 (ขันติ · นิพพาน · ไม่ทำร้าย · ไม่เบียดเบียน) · วิธีการ 6
• สัปปุริสธรรม 7: เหตุ · ผล · ตน · ประมาณ · กาล · ชุมชน · บุคคล
• ฆราวาสธรรม 4: สัจจะ · ทมะ (ฝึกตน ปรับปรุงตน) · ขันติ (อดทน) · จาคะ
• หัวใจเศรษฐี อุ–อา–กะ–สะ (สมชีวิตา = ใช้จ่ายพอดีกับรายได้) · โภควิภาค 1 : 2 : 1 (ใช้ : ลงทุน : เก็บ)
• ปัญญา 3: สุตมยะ (ฟัง/อ่าน) · จินตามยะ (คิด) · ภาวนามยะ (ลงมือฝึกปฏิบัติ)

ศาสนพิธี 4 หมวด

• กุศลพิธี เวียนเทียน รักษาอุโบสถ บรรพชาอุปสมบท · บุญพิธี งานมงคลและอวมงคล · ทานพิธี สังฆทาน กฐิน ผ้าป่า · ปกิณกพิธี จุดธูปเทียน อาราธนา กรวดน้ำ
• กฐิน = กาลทาน: ภายใน 1 เดือนหลังออกพรรษา · พระจำพรรษาครบ ≥ 5 รูป · วัดหนึ่งรับปีละครั้ง

บุคคลที่ออกบ่อย

• เอตทัคคะ: สารีบุตร (ปัญญา) · โมคคัลลานะ (ฤทธิ์) · อุบาลี (วินัย) · อานนท์ (พหูสูต/อุปัฏฐาก) · มหากัจจายนะ (ขยายความย่อ) · ปุณณมันตานีบุตร (ธรรมกถึก)
• พุทธทาสภิกขุ: สวนโมกขพลาราม ไชยา · ปณิธาน 3 · ตัวกู–ของกู
• ป.อ. ปยุตฺโต (สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์): พุทธธรรม · พจนานุกรมพุทธศาสน์ · รางวัลการศึกษาเพื่อสันติภาพ ยูเนสโก 2537