ชุดที่ 3 หน้าที่พลเมือง: รัฐธรรมนูญ 2560 และการเมืองการปกครอง

ชุดนี้ครอบคลุมสาระที่ 2 หน้าที่พลเมือง วัฒนธรรม และการดำเนินชีวิตในสังคม (มาตรฐาน ส 2.2) ในส่วนระบบการเมืองการปกครอง ได้แก่ หลักประชาธิปไตย รูปแบบการปกครอง รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 โครงสร้างอำนาจอธิปไตย องค์กรอิสระ การเลือกตั้ง ระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน การปกครองท้องถิ่น และสถานการณ์การเมืองล่าสุด

ซีรีส์ตะลุยข้อสอบครูผู้ช่วย เอกสังคมศึกษา 2569 • exammvp.com

สรุปก่อนทำข้อสอบ

สถานะล่าสุด (ต.ค. 2569)

• รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 ยังมีผลใช้บังคับ · ประชามติพร้อมการเลือกตั้งทั่วไป 8 ก.พ. 2569 ผล "เห็นชอบ" ให้มีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ · ขณะนี้อยู่ระหว่างการเสนอแก้ไขมาตรา 256 เพื่อวางกระบวนการยกร่างฉบับใหม่

รัฐธรรมนูญ 2560 ภาพรวม

• ประกาศใช้ 6 เม.ย. 2560 (รัชกาลที่ 10) · ฉบับที่ 20 · 16 หมวด 279 มาตรา
• ม.1 ราชอาณาจักรอันหนึ่งอันเดียว แบ่งแยกมิได้ · ม.2 ประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข · ม.3 อำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย ทรงใช้ทางรัฐสภา ครม. ศาล
• หมวด 3 สิทธิเสรีภาพ · หมวด 4 หน้าที่ของปวงชน (ม.50 มี 10 ข้อ) · หมวด 5 หน้าที่ของรัฐ (ม.54 การศึกษา 12 ปี ไม่เก็บค่าใช้จ่าย) · หมวด 6 แนวนโยบายแห่งรัฐ · หมวด 12 องค์กรอิสระ · หมวด 13 องค์กรอัยการ · หมวด 15 การแก้ไขรัฐธรรมนูญ · หมวด 16 การปฏิรูปประเทศ

ฝ่ายนิติบัญญัติ–บริหาร–ตุลาการ

• นายกฯ ต้องมาจากบัญชีรายชื่อที่พรรคเสนอ (พรรคมี ส.ส. ≥ ร้อยละ 5) · ส.ส. ≥ 1/5 เข้าชื่อเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจ · ยุบสภา → เลือกตั้งใน 45–60 วัน · สภาครบวาระ → เลือกตั้งใน 45 วัน
• ประชาชน ≥ 10,000 ชื่อ เสนอร่าง พ.ร.บ. · ≥ 50,000 ชื่อ เสนอแก้ไขรัฐธรรมนูญ · ผู้มีสิทธิเลือกตั้ง: อายุ ≥ 18 ปีในวันเลือกตั้ง

องค์กรอิสระ 5 องค์กร (วาระ 7 ปี)

• กกต. จัดการเลือกตั้ง (ใบส้ม = กกต. ระงับสิทธิสมัคร ≤ 1 ปี · ใบแดง = ศาลฎีกาเพิกถอนสิทธิ) · ผู้ตรวจการแผ่นดิน หน่วยงานรัฐไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย/ไม่เป็นธรรม · ป.ป.ช. ทุจริต ร่ำรวยผิดปกติ · คตง. ตรวจเงินแผ่นดิน · กสม. สิทธิมนุษยชน
• องค์กรอัยการ ไม่ใช่องค์กรอิสระ · ศาลปกครอง = คดีพิพาทระหว่างรัฐกับเอกชน

ลำดับศักดิ์ของกฎหมาย

รัฐธรรมนูญ → พ.ร.บ.ประกอบรัฐธรรมนูญ (10 ฉบับ) → พ.ร.บ. / พ.ร.ก. / ประมวลกฎหมาย → พระราชกฤษฎีกา → กฎกระทรวง → ข้อบัญญัติท้องถิ่น

บริหารราชการแผ่นดิน

• ส่วนกลาง (กระทรวง ทบวง กรม) = รวมอำนาจ · ส่วนภูมิภาค (จังหวัด อำเภอ) = แบ่งอำนาจ · ส่วนท้องถิ่น = กระจายอำนาจ
• ท้องถิ่นทั่วไป: อบจ. เทศบาล อบต. · รูปแบบพิเศษ: กทม. และเมืองพัทยา · กำนัน–ผู้ใหญ่บ้านอยู่ในส่วนภูมิภาค (ลักษณะปกครองท้องที่)

ประวัติรัฐธรรมนูญที่ออกบ่อย

• 27 มิ.ย. 2475 ธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว · 10 ธ.ค. 2475 ฉบับถาวรแรก (วันรัฐธรรมนูญ) · 2540 ฉบับประชาชน (สสร.) · 2550 · 2560