ชุดที่ 4 กฎหมายในชีวิตประจำวัน สิทธิมนุษยชน สังคมและวัฒนธรรม

ชุดนี้ครอบคลุมสาระที่ 2 หน้าที่พลเมือง วัฒนธรรม และการดำเนินชีวิตในสังคม (มาตรฐาน ส 2.1 และกฎหมายใน ส 2.2) ได้แก่ กฎหมายแพ่งและอาญาที่ใกล้ตัว กฎหมายคุ้มครองเด็ก ผู้บริโภค ข้อมูลส่วนบุคคลและคอมพิวเตอร์ ทรัพย์สินทางปัญญา สิทธิมนุษยชน สถาบันทางสังคม บรรทัดฐาน วัฒนธรรม ปัญหาสังคม และประชาคมอาเซียน

ซีรีส์ตะลุยข้อสอบครูผู้ช่วย เอกสังคมศึกษา 2569 • exammvp.com

สรุปก่อนทำข้อสอบ

บุคคลและนิติกรรม (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์)

• บรรลุนิติภาวะ: อายุ 20 ปีบริบูรณ์ หรือ สมรส (สมรสได้เมื่ออายุ 18 ปีบริบูรณ์ หรือศาลอนุญาต — ตามกฎหมายสมรสเท่าเทียม มีผล 23 ม.ค. 2568)
• ผู้เยาว์ทำนิติกรรมต้องได้รับความยินยอมจากผู้แทนโดยชอบธรรม มิฉะนั้น โมฆียะ · ยกเว้นได้สิทธิฝ่ายเดียว · ต้องทำเองเฉพาะตัว · สมแก่ฐานานุรูปและจำเป็นในการเลี้ยงชีพ · ทำพินัยกรรมได้เมื่ออายุ 15 ปี
• โมฆะ = เสียเปล่าตั้งแต่ต้น (ขัดกฎหมาย/ศีลธรรม/ผิดแบบ) · โมฆียะ = สมบูรณ์จนกว่าจะถูกบอกล้าง
• ซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียน มิฉะนั้นโมฆะ · กู้ยืมเกิน 2,000 บาท ต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืม · ดอกเบี้ยไม่เกินร้อยละ 15 ต่อปี · เช่าอสังหาฯ เกิน 3 ปีต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียน
• รับบุตรบุญธรรม: ผู้รับอายุ ≥ 25 ปี และแก่กว่าบุตรบุญธรรม ≥ 15 ปี · ทายาทโดยธรรมลำดับแรก = ผู้สืบสันดาน (คู่สมรสเป็นทายาทโดยธรรมด้วย)
• ทะเบียนราษฎร: แจ้งเกิด 15 วัน · แจ้งตาย 24 ชั่วโมง · แจ้งย้ายออก/ย้ายเข้า 15 วัน · บัตรประชาชน: ทำเมื่ออายุ 7 ปีภายใน 60 วัน

อาญา

• โทษ 5 สถาน: ประหารชีวิต จำคุก กักขัง ปรับ ริบทรัพย์สิน
• เด็กอายุ ไม่เกิน 12 ปี ไม่ต้องรับโทษ · 12–15 ปี ไม่ต้องรับโทษแต่ศาลใช้วิธีการสำหรับเด็กได้ · 15–18 ปี ศาลพิจารณา ถ้าลงโทษลดมาตราส่วนโทษกึ่งหนึ่ง · 18–20 ปี ศาลลดโทษได้
• ความผิดอันยอมความได้ เช่น หมิ่นประมาท ฉ้อโกง ยักยอก · ความผิดต่อแผ่นดิน เช่น ฆ่าคน ลักทรัพย์ ชิงทรัพย์
• หมิ่นประมาท = ใส่ความต่อบุคคลที่สาม (โฆษณา/ออนไลน์ โทษหนักขึ้น) · ดูหมิ่นซึ่งหน้า = ด่าทอต่อหน้า

กฎหมายใกล้ตัวอื่น ๆ

• เด็ก (พ.ร.บ.คุ้มครองเด็ก 2546) = อายุต่ำกว่า 18 ปี · ห้ามขายสุรา–บุหรี่แก่ผู้อายุ ต่ำกว่า 20 ปี · ห้ามจ้างเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี
• PDPA 2562 ใช้ข้อมูลส่วนบุคคลต้องมีฐานทางกฎหมาย เช่น ความยินยอม · พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ ม.14 นำเข้าข้อมูลเท็จ · ลิขสิทธิ์คุ้มครองทันที (อายุผู้สร้างสรรค์ + 50 ปี) · สิทธิบัตร = สิ่งประดิษฐ์ ต้องยื่นขอ
• ผู้บริโภค → สคบ. · ใบขับขี่จักรยานยนต์ส่วนบุคคลชั่วคราว ≤ 110 ซีซี ขอได้เมื่ออายุ 15 ปี

สิทธิมนุษยชน

• UDHR 10 ธ.ค. 1948 (30 ข้อ) · CRC สิทธิเด็ก 4 ด้าน: อยู่รอด คุ้มครอง พัฒนา มีส่วนร่วม · CEDAW สตรี
• หลักการ: เป็นสากล · แบ่งแยกไม่ได้ · ถ่ายโอนไม่ได้ · ไม่เลือกปฏิบัติ · สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ต้องหาบริสุทธิ์

สังคมและวัฒนธรรม

• สถาบันหลัก: ครอบครัว (ขัดเกลาขั้นแรก) การศึกษา ศาสนา เศรษฐกิจ การเมือง · สถานภาพโดยกำเนิด vs ได้มาภายหลัง
• บรรทัดฐาน: วิถีประชา (มารยาท) · จารีต (ศีลธรรม ละเมิดถูกประณามรุนแรง) · กฎหมาย (รัฐบังคับ)
• ชาติพันธุ์นิยม vs สัมพัทธนิยมทางวัฒนธรรม · วัฒนธรรมย่อย · สังคมสูงวัยสมบูรณ์ = ผู้มีอายุ 60+ ≥ ร้อยละ 20
• อาเซียน: ก่อตั้ง 8 ส.ค. 2510 (ปฏิญญากรุงเทพ) 5 ชาติผู้ก่อตั้ง · 3 เสาหลัก · ติมอร์-เลสเตเป็นสมาชิกลำดับที่ 11 (26 ต.ค. 2568)