EP.09 การเปลี่ยนแปลงของสาร ปฏิกิริยาเคมี กรด–เบส และสารละลาย

⏱️ ความยาว: 14:27 นาที

กายภาพ vs เคมี · หลักฐานการเกิดปฏิกิริยา · กฎทรงมวล · คาย/ดูดความร้อน · กรด–เบส pH ลิตมัส · การสะเทิน · ตัวละลาย–ตัวทำละลาย · ปัจจัยการละลาย · ความเข้มข้นร้อยละ พร้อมสูตรจำและข้อสอบแนวจริง

หัวข้อในตอนนี้

• การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพ vs ทางเคมี และหลักฐานการเกิดสารใหม่
• ปฏิกิริยาเคมี สารตั้งต้น–ผลิตภัณฑ์ · กฎทรงมวล · ปฏิกิริยาคาย/ดูดความร้อน · การเผาไหม้ · การเกิดสนิม
• กรด–เบส ค่า pH · กระดาษลิตมัส · การสะเทิน · อินดิเคเตอร์จากธรรมชาติ
• สารละลาย ตัวละลาย–ตัวทำละลาย · ปัจจัยที่มีผลต่อการละลาย · สารละลายอิ่มตัว
• ความเข้มข้นร้อยละ โดยมวล และมวลต่อปริมาตร · การเจือจาง
• ข้อสอบแนวจริงในคลิป 6 ข้อ พร้อมเฉลย

สรุปเนื้อหา

การเปลี่ยนแปลงของสาร

• ทางกายภาพ: ไม่เกิดสารใหม่ (เปลี่ยนสถานะ ละลาย เปลี่ยนรูปร่าง) เช่น น้ำแข็งละลาย ฉีกกระดาษ การบูรระเหิด
• ทางเคมี: เกิดสารใหม่ เช่น เหล็กเป็นสนิม เผากระดาษ ผลไม้สุก อาหารบูด ทอดไข่
• หลักฐาน: สีเปลี่ยน · ฟองแก๊ส · ตะกอน · กลิ่นใหม่ · อุณหภูมิเปลี่ยน · มีแสง

💡 ถาม “มีสารใหม่ไหม?” มี = เคมี · ไม่มี = กายภาพ

ปฏิกิริยาเคมี

• สารตั้งต้น → ผลิตภัณฑ์ · เบกกิ้งโซดา + น้ำส้มสายชู → CO₂ + น้ำ + เกลือ
• กฎทรงมวล: ระบบปิด มวลก่อน = มวลหลัง · ระบบเปิด มวลอาจลดลงเพราะแก๊สหนีออก
• คายความร้อน (ร้อนขึ้น): การเผาไหม้ ปูนซีเมนต์ผสมน้ำ · ดูดความร้อน (เย็นลง): เบกกิ้งโซดา + น้ำส้มสายชู การสังเคราะห์ด้วยแสง
• สนิมเหล็กต้องมี น้ำ + ออกซิเจน · การเผาไหม้ต้องมี เชื้อเพลิง + ออกซิเจน + ความร้อน

💡 ปิดฝา มวลเท่าเดิม · จับแล้วร้อน = คาย · เย็น = ดูด

กรด–เบส

• pH < 7 กรด · pH = 7 กลาง · pH > 7 เบส · ยิ่งห่างจาก 7 ยิ่งแรง
• กรด: เปรี้ยว · ลิตมัส น้ำเงิน → แดง · น้ำมะนาว น้ำส้มสายชู
• เบส: ฝาด ลื่น · ลิตมัส แดง → น้ำเงิน · สบู่ ผงซักฟอก ปูนแดง น้ำปูนใส
• การสะเทิน: กรด + เบส → เกลือ + น้ำ · มดกัด → ปูนแดง · ดินเปรี้ยว → ปูนขาว · ยาลดกรด
• อินดิเคเตอร์ธรรมชาติ: ดอกอัญชัน กะหล่ำปลีม่วง ขมิ้น

💡 ลิตมัส กรด → แดง · เบส → น้ำเงิน · แก้กรดด้วยเบส

สารละลายและความเข้มข้น

• ตัวทำละลาย = สารที่มี สถานะเดียวกับสารละลาย · ถ้าสถานะเดียวกันหมด = สารที่มีปริมาณมากที่สุด (อากาศ → N₂ · ทองเหลือง → ทองแดง)
• ละลายเร็ว/มากขึ้น: อุณหภูมิสูง · ผงละเอียด · คน · (แก๊สละลายได้น้อยลงเมื่อร้อน)
• สารละลายอิ่มตัว = ละลายเพิ่มไม่ได้แล้วที่อุณหภูมินั้น
• % โดยมวล = มวลตัวละลาย ÷ มวลสารละลาย × 100 · % w/v = g ตัวละลาย ÷ cm³ สารละลาย × 100
• เจือจาง: ตัวละลายเท่าเดิม ความเข้มข้นลดลง · ระเหยน้ำออก: ความเข้มข้นเพิ่มขึ้น

💡 ตัวหารคือ สารละลายทั้งหมด = ตัวละลาย + ตัวทำละลาย