EP.10 สารบริสุทธิ์ สารผสม และวิธีการแยกสาร

⏱️ ความยาว: 13:11 นาที

สารบริสุทธิ์ vs สารผสม · สารละลาย คอลลอยด์ สารแขวนลอย · หยิบ ร่อน แม่เหล็ก กรอง ระเหยแห้ง ตกผลึก · กลั่น · กรวยแยก · สกัด · โครมาโทกราฟีและค่า Rf · ออกแบบลำดับการแยก พร้อมสูตรจำและข้อสอบแนวจริง

หัวข้อในตอนนี้

• สารบริสุทธิ์ vs สารผสม · สารละลาย คอลลอยด์ สารแขวนลอย และปรากฏการณ์ทินดอลล์
• การแยกของแข็ง หยิบ ร่อน แม่เหล็ก ตกตะกอน กรอง ระเหยแห้ง ตกผลึก
• การกลั่นอย่างง่าย และตำแหน่งอุปกรณ์ที่ถูกต้อง
• กรวยแยก · การสกัดด้วยตัวทำละลาย · การกลั่นด้วยไอน้ำ
• โครมาโทกราฟีแบบกระดาษ และการคำนวณค่า Rf · การออกแบบลำดับการแยกสาร
• ข้อสอบแนวจริงในคลิป 6 ข้อ พร้อมเฉลย

สรุปเนื้อหา

สารบริสุทธิ์และสารผสม

• สารบริสุทธิ์ = สารชนิดเดียว จุดเดือด/จุดหลอมเหลวคงที่ (น้ำกลั่น ทองคำ น้ำตาลทราย)
• สารผสม = สารตั้งแต่ 2 ชนิด แยกได้ด้วยวิธีทางกายภาพ
• สารละลาย อนุภาคเล็กสุด ไม่ตกตะกอน ผ่านกระดาษกรอง ไม่เห็นลำแสง (น้ำเกลือ น้ำเชื่อม)
• คอลลอยด์ ไม่ตกตะกอน ผ่านกระดาษกรอง เห็นลำแสง (นม หมอก น้ำแป้งสุก เจลลี่)
• สารแขวนลอย อนุภาคใหญ่สุด ตกตะกอน ติดกระดาษกรอง (น้ำโคลน พริกป่นในน้ำ)

💡 ขนาด ลอ < คอ < แข

การแยกของแข็ง

• หยิบออก (ชิ้นใหญ่) · ร่อน (ขนาดต่างกัน) · แม่เหล็ก (เหล็ก นิกเกิล โคบอลต์)
• ตกตะกอน/รินออก (ใช้สารส้มช่วย) · กรอง = ของแข็งไม่ละลายในของเหลว
• ระเหยแห้ง = ของแข็งที่ละลายอยู่ (นาเกลือ) · ตกผลึก = ได้ผลึกบริสุทธิ์กว่า

💡 ไม่ละลาย → กรอง · ละลาย → ระเหย/ตกผลึก

การกลั่น กรวยแยก และการสกัด

• กลั่น: ต้มให้เดือด → ควบแน่น ใช้เมื่อต้องการของเหลวคืน หรือของเหลวผสมเนื้อเดียวที่จุดเดือดต่างกัน (น้ำ + แอลกอฮอล์)
• เทอร์มอมิเตอร์อยู่ระดับทางออกของไอ · น้ำหล่อเย็นเข้าล่าง ออกบน
• กรวยแยก: ของเหลวไม่ละลายกัน (น้ำ + น้ำมัน) ชั้นหนาแน่นมากอยู่ล่าง
• สกัดด้วยตัวทำละลาย: สีใบเตยด้วยแอลกอฮอล์ · กลั่นด้วยไอน้ำ: น้ำมันหอมระเหย

💡 ไม่ผสมกัน → กรวยแยก · ผสมเนื้อเดียว จุดเดือดต่าง → กลั่น

โครมาโทกราฟีและการออกแบบการแยก

• ขีดเส้นเริ่มด้วยดินสอ เหนือระดับตัวทำละลาย · สารละลายดี ถูกดูดซับน้อย → ไปไกล
• Rf = ระยะทางที่สารเคลื่อนที่ ÷ ระยะทางที่ตัวทำละลายเคลื่อนที่ (ไม่เกิน 1)
• สารเดียวกัน ตัวทำละลายเดียวกัน → Rf เท่ากัน ใช้ระบุชนิดสาร · แยกได้หลายจุด = สารผสม
• ออกแบบลำดับ: ใช้สมบัติที่ต่างกันทีละอย่าง ทำขั้นที่ง่ายที่สุดก่อน เช่น ทราย + เกลือ + เหล็ก → แม่เหล็ก → ละลายน้ำ → กรอง → ระเหย

💡 ดูด–ละลาย–กรอง–ระเหย · Rf มาก = ไปไกล