ตอนที่ 2 บริการแนะแนว 5 บริการ และการบริหารงานแนะแนวในสถานศึกษา
✍️ ฝึกทำ เห็นผลทันทีเมื่อส่ง
ชุดนี้สำหรับผู้ที่มีสิทธิ์ชุดข้อสอบนี้
ซื้อชุดตะลุยข้อสอบ หรือคอร์สติวที่รวมชุดนี้ไว้ เพื่อทำได้ไม่จำกัด
รายละเอียดชุดนี้
ชุดนี้ครอบคลุมบริการแนะแนว 5 บริการ การปฐมนิเทศและปัจฉิมนิเทศ การบริหารงานแนะแนวด้วย PDCA การปรึกษาหารือกับครูและผู้ปกครอง ระบบสารสนเทศกับการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล และการประเมินโครงการแนะแนวด้วย CIPP
ซีรีส์ตะลุยข้อสอบครูผู้ช่วย เอกแนะแนว 2569 • exammvp.com
สรุปก่อนทำข้อสอบ
บริการแนะแนว 5 บริการ (ชื่อตามตำราไทย)
| บริการ | แก่นของบริการ | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| บริการศึกษาและรวบรวมข้อมูลผู้เรียนเป็นรายบุคคล (individual inventory) | รู้จักผู้เรียนตามสภาพจริง เป็นฐานของบริการอื่น | ระเบียนสะสม เยี่ยมบ้าน สังเกต สัมภาษณ์ |
| บริการสนเทศ (information) | ให้ข้อมูลด้านการศึกษา อาชีพ ส่วนตัวและสังคม | ป้ายนิเทศ ปฐมนิเทศ ปัจฉิมนิเทศ วันอาชีพ ทัศนศึกษา แนะแนวกลุ่ม |
| บริการให้คำปรึกษา (counseling) | "หัวใจของบริการแนะแนว" ช่วยให้เข้าใจตนและตัดสินใจเอง | ปรึกษารายบุคคล ปรึกษากลุ่ม |
| บริการจัดวางตัวบุคคล (placement) | พาผู้เรียนเข้าสู่ตำแหน่งหรือโอกาสที่เหมาะกับตน | จัดเข้าชุมนุม/แผนการเรียน เสนอชื่อรับทุน งานพิเศษ ฝึกงาน |
| บริการติดตามผล (follow-up) | ดูผลหลังได้รับบริการ และนำมาปรับปรุงงาน | ติดตามผู้ได้ทุน ติดตามศิษย์เก่า ประเมินบริการ |
- การจำแนกให้ถามตัวเองว่า ใครได้อะไร และเกิดก่อนหรือหลังการจัดบริการ
- ครูรับข้อมูลเกี่ยวกับนักเรียนก่อนการช่วยเหลือ = ศึกษาข้อมูลรายบุคคล
- นักเรียนได้รับข้อมูลข่าวสาร = สนเทศ
- นักเรียนได้เข้าไปอยู่ในโอกาสจริง = จัดวางตัวบุคคล
- เก็บข้อมูลหลังได้รับบริการแล้วเพื่อปรับปรุง = ติดตามผล
- การจัดวางตัวบุคคลแบ่งเป็น 3 ด้าน คือ การศึกษา (ชั้นเรียน วิชา กิจกรรม ทุน การศึกษาต่อ) อาชีพ (จัดหางาน งานพิเศษระหว่างเรียน ฝึกงาน) และ ส่วนตัวและสังคม
- สนเทศที่ดีต้อง ถูกต้อง เชื่อถือได้ ทันสมัย ตรงความต้องการ และระบุแหล่งที่มา
แนะแนวกลุ่มกับปรึกษากลุ่ม
| แนะแนวกลุ่ม (group guidance) | ปรึกษากลุ่ม (group counseling) | |
|---|---|---|
| ขนาดกลุ่ม | ใหญ่ (ทั้งห้องหรือทั้งระดับ) | เล็ก สมาชิกมักสมัครใจ |
| เป้าหมาย | ให้ข้อมูลตามหัวข้อ เชิงป้องกันและส่งเสริม | สำรวจความรู้สึกและเปลี่ยนแปลงตนเอง |
| บทบาทผู้นำ | ผู้ให้ข้อมูล | ผู้เอื้อให้สมาชิกมีปฏิสัมพันธ์กัน |
ปฐมนิเทศและปัจฉิมนิเทศ
- ปฐมนิเทศ = สำหรับผู้แรกเข้า ให้รู้จักสถานที่ บุคลากร ระเบียบ และบริการ เพื่อปรับตัวได้เร็ว ควรจัดตั้งแต่แรกเข้า แบบมีส่วนร่วม ได้เห็นของจริง และต่อเนื่อง
- ปัจฉิมนิเทศ = สำหรับผู้ที่กำลังจะจบ เตรียมพร้อมสำหรับการศึกษาต่อหรือการประกอบอาชีพ ครบทุกเส้นทาง ไม่ใช่เพียงงานอำลา
การบริหารงานแนะแนว
- กฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการกระจายอำนาจการบริหารและการจัดการศึกษา พ.ศ. 2550 แบ่งการบริหารเป็น 4 ด้าน และ "การแนะแนว" อยู่ในด้านวิชาการ (งานกิจการนักเรียนอยู่ในด้านบริหารทั่วไป)
- PDCA: Plan (วิเคราะห์ความต้องการจำเป็น ตั้งวัตถุประสงค์และตัวชี้วัด) → Do (ดำเนินการ) → Check (เทียบผลกับค่าเป้าหมาย) → Act (นำผลไปปรับปรุงรอบถัดไป)
- เป้าหมายที่ดีควรระบุ กลุ่มเป้าหมาย พฤติกรรมที่วัดได้ เกณฑ์ และกรอบเวลา และควรวัดผลที่เกิดกับนักเรียน ไม่ใช่วัดงานที่ครูทำ
- นโยบาย รมว.ศธ. ประเสริฐ จันทรรวงทอง (20 เม.ย. 2569) มี 5 ข้อ ข้อที่ใกล้งานแนะแนวที่สุดคือ "โรงเรียนต้องเป็นพื้นที่ปลอดภัยอย่างแท้จริง"
การปรึกษาหารือ (consultation)
- เป็น บริการทางอ้อม 3 ฝ่าย: ผู้ให้การปรึกษาหารือ (ครูแนะแนว) → ผู้รับการปรึกษาหารือ (ครูหรือผู้ปกครอง) → ผู้รับประโยชน์ (นักเรียน)
- Caplan: ปัญหาของผู้รับการปรึกษาหารือมี 4 แบบ คือ ขาดความรู้ / ขาดทักษะ / ขาดความมั่นใจ / ขาดความเป็นกลาง (lack of objectivity เช่น theme interference)
- ปรึกษาหารือเชิงพฤติกรรม (Bergan และ Kratochwill): ระบุปัญหาให้วัดได้และเก็บข้อมูลพื้นฐาน → วิเคราะห์ปัญหา → ดำเนินการตามแผน → ประเมินผล
- ไม่เปลี่ยนการปรึกษาหารือให้เป็นการบำบัดปัญหาส่วนตัวของครู
PDPA กับงานแนะแนว (หลักการ)
- พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 บังคับใช้เต็มรูปแบบ 1 มิ.ย. 2565
- ใช้ข้อมูลตามวัตถุประสงค์ที่แจ้งไว้ (ม.21) และเก็บเท่าที่จำเป็น (ม.22)
- ข้อมูลสุขภาพ (รวมถึงสุขภาพจิต) ศาสนา ความพิการ และข้อมูลอื่นบางประเภทเป็นข้อมูลอ่อนไหว (ม.26)
- ผู้เยาว์ อายุไม่เกิน 10 ปี ต้องได้รับความยินยอมจากผู้ใช้อำนาจปกครอง (ม.20)
- ระบบสารสนเทศต้องกำหนดสิทธิ์ตามบทบาท และเก็บประวัติการเข้าใช้งาน (มาตรการความมั่นคงปลอดภัย ม.37)
CIPP (Stufflebeam)
| ด้าน | คำถามหลัก | ช่วยการตัดสินใจ |
|---|---|---|
| Context บริบท | วัตถุประสงค์ตอบความต้องการจำเป็นหรือไม่ | วางแผน (planning) |
| Input ปัจจัยนำเข้า | คน งบ สื่อ และแผนพร้อมหรือไม่ | จัดโครงสร้าง (structuring) |
| Process กระบวนการ | ระหว่างทางทำได้ตามแผนหรือไม่ มีปัญหาอะไร | ดำเนินการ (implementing) |
| Product ผลผลิต | บรรลุผลหรือไม่ ควรทำต่อ ขยาย ปรับ หรือยุติ | ทบทวนโครงการ (recycling) |
- ตัวชี้วัด ผลผลิต (output) นับงานหรือการเข้าร่วม ส่วนตัวชี้วัด ผลลัพธ์ (outcome) ดูว่านักเรียนเปลี่ยนแปลงอย่างไร
กับดักที่ออกสอบบ่อย
- คำว่า "ติดตาม" หรือ "ศิษย์เก่า" ในโจทย์ไม่ได้แปลว่าเป็นบริการติดตามผลเสมอไป ถ้าเก็บข้อมูลก่อนช่วยเหลือ เป็นบริการศึกษาข้อมูลรายบุคคล ถ้าศิษย์เก่าเป็นวิทยากรให้ข้อมูล เป็นบริการสนเทศ
- ติดประกาศทุน = สนเทศ แต่ใช้ข้อมูลรายบุคคลเสนอชื่อเข้ารับทุน = จัดวางตัวบุคคล
- แนะแนวกลุ่มเน้นให้ข้อมูล ส่วนปรึกษากลุ่มเน้นให้สมาชิกเปลี่ยนแปลงตนเอง อย่าตัดสินจากจำนวนคนเพียงอย่างเดียว
- "การแนะแนว" ตามกฎกระทรวงกระจายอำนาจ 2550 อยู่ใน ด้านวิชาการ ไม่ใช่ด้านบริหารทั่วไป
- ประเมินแล้วไม่นำผลไปปรับ = ขาดขั้น Act ไม่ใช่ขาดขั้น Check
- ความพึงพอใจสูงและจัดกิจกรรมครบไม่ได้แปลว่าบรรลุผลลัพธ์
- "เรียนดี มีความสุข" เป็นนโยบายชุดก่อน (2566) ไม่ใช่นโยบาย 5 ข้อของ รมว.ศธ. คนปัจจุบัน
