ตอนที่ 12 การวัดและประเมินทางจิตวิทยาในงานแนะแนว

ชุดนี้ครอบคลุมประเภทของแบบทดสอบทางจิตวิทยา ทฤษฎีและแบบวัดเชาวน์ปัญญาและความฉลาดทางอารมณ์ แบบวัดบุคลิกภาพและความสนใจ ความเที่ยงและความตรง เกณฑ์ปกติ คะแนนมาตรฐานกับโค้งปกติ และจรรยาบรรณการใช้และรายงานผลการทดสอบ

ซีรีส์ตะลุยข้อสอบครูผู้ช่วย เอกแนะแนว 2569 • exammvp.com

สรุปก่อนทำข้อสอบ

1. ประเภทแบบทดสอบ

• ผลสัมฤทธิ์ = สิ่งที่เรียนรู้มาแล้ว / ความถนัด = ศักยภาพที่จะเรียนรู้ (ใช้ทำนาย) เช่น DAT 8 ด้าน
• แบบไม่ใช้ภาษา เช่น Raven's Progressive Matrices ช่วยลดอิทธิพลภาษาและวัฒนธรรม
• มาตรวัดเจตคติ: Likert (รวมคะแนน) / Thurstone (ช่วงห่างเท่ากัน) / Guttman (สะสม) / Osgood (คู่คำตรงข้าม 7 ช่วง)
• อิงกลุ่ม = เทียบกับผู้อื่น (PR, z, T, สเตไนน์) / อิงเกณฑ์ = เทียบกับมาตรฐานที่ตั้งไว้

2. เชาวน์ปัญญาและความฉลาดทางอารมณ์

EQ แนวกรมสุขภาพจิต = ความสามารถทางอารมณ์ที่ช่วยให้ดำเนินชีวิตอย่างสร้างสรรค์และมีความสุข แบ่ง 3 ด้าน 9 ส่วนย่อย

• ดี: ควบคุมอารมณ์ / เห็นใจผู้อื่น / รับผิดชอบ
• เก่ง: รู้จักและสร้างแรงจูงใจตนเอง / ตัดสินใจและแก้ปัญหา / มีสัมพันธภาพกับผู้อื่น
• สุข: ภูมิใจในตนเอง / พึงพอใจในชีวิต / สงบทางใจ

3. บุคลิกภาพและความสนใจ

• MBTI (ตามแนว Jung): 4 มิติ E–I, S–N, T–F, J–P → 16 แบบ
• Big Five (NEO-PI-R): O C E A N
• 16PF (Cattell): 16 องค์ประกอบต้นเหตุ / EPPS: ความต้องการ 15 ประการตามแนว Murray
• MMPI: เชิงคลินิก มีมาตราตรวจสอบ L F K, ฉบับวัยรุ่น MMPI-A
• ฉายภาพ (Lindzey): เชื่อมโยง = Rorschach / สร้างเรื่อง = TAT / เติมให้สมบูรณ์ = Rotter ISB / แสดงออก = HTP
• Kuder: บังคับเลือกชอบมากสุด–น้อยสุดจากกลุ่มละ 3 / Strong: เทียบความชอบกับผู้ประกอบอาชีพที่พึงพอใจในงาน (ความสนใจ ≠ ความสามารถ)

4. คุณภาพเครื่องมือ

• ความตรงเชิงเนื้อหา: ผู้เชี่ยวชาญ, IOC = ΣR ÷ N ผ่านเกณฑ์เมื่อ ≥ 0.50
• ความตรงเชิงโครงสร้าง: เชิงเหมือน (สัมพันธ์สูงกับสิ่งที่ควรเหมือน) + เชิงจำแนก (สัมพันธ์ต่ำกับสิ่งที่ไม่เกี่ยว)
• ความตรงตามเกณฑ์สัมพันธ์: ตามสภาพ (เกณฑ์ ณ ปัจจุบัน) / เชิงพยากรณ์ (เกณฑ์ในอนาคต)
• ความเที่ยงจำเป็นแต่ไม่เพียงพอต่อความตรง
• เกณฑ์ปกติที่ดี: เป็นตัวแทน ตรงกลุ่ม ทันสมัย (หรือใช้เกณฑ์ปกติท้องถิ่น)
• SEM = SD × √(1 − r) → รายงานเป็นแถบคะแนน

5. คะแนนมาตรฐานและโค้งปกติ

• z = (X − ค่าเฉลี่ย) ÷ SD / T = 50 + 10z / IQ แบบเบี่ยงเบน = 100 + 15z
• พื้นที่จากค่าเฉลี่ยออกไปทีละ SD: 34.13% → 13.59% → 2.15% → 0.13%
• ±1 SD ≈ 68.26% / ±2 SD ≈ 95.44% / ±3 SD ≈ 99.74%
• z = +1 ≈ PR 84 / z = −1 ≈ PR 16 / z = +2 ≈ PR 98
• PR = [(ความถี่สะสมที่ต่ำกว่า + ½ ความถี่ที่คะแนนนั้น) ÷ N] × 100 เป็นมาตราเรียงอันดับ ห้ามบวก ลบ เฉลี่ย
• สเตไนน์: 9 ช่วง ค่าเฉลี่ย 5 SD ≈ 2 สัดส่วน 4–7–12–17–20–17–12–7–4

6. จรรยาบรรณการใช้และรายงานผล

• แจ้งวัตถุประสงค์และผู้ที่จะเห็นผลก่อนทดสอบ (informed consent)
• ใช้เครื่องมือตามระดับคุณสมบัติผู้ใช้ (A–B–C) ระดับ C เช่น WISC และแบบฉายภาพ ต้องส่งต่อนักจิตวิทยา
• รักษาความปลอดภัยของแบบทดสอบ ไม่เผยแพร่ข้อคำถาม
• รายงานผลด้วยภาษาเข้าใจง่าย เป็นช่วง เชื่อมกับข้อมูลอื่น ให้ผู้รับผลมีส่วนร่วม ไม่ตีตรา
• เปิดเผยรายบุคคลเฉพาะผู้ที่จำเป็นต้องรู้ และไม่ใช้คะแนนเพียงค่าเดียวตัดสินเรื่องสำคัญ

กับดักที่ออกสอบบ่อย

• คะแนน T, IQ แบบเบี่ยงเบน และเปอร์เซ็นไทล์เป็นคนละมาตรา IQ 85 ไม่ได้แปลว่าตอบถูกร้อยละ 85 หรือสูงกว่าคนร้อยละ 85
• แบ่งครึ่งฉบับแล้วต้องปรับด้วยสูตร Spearman–Brown ค่าสหสัมพันธ์ของสองครึ่งยังไม่ใช่ความเที่ยงของทั้งฉบับ
• KR-20 ใช้กับคะแนน 0–1 เท่านั้น มาตรประมาณค่าต้องใช้สัมประสิทธิ์แอลฟา
• Strong บอกความคล้ายกับผู้ประกอบอาชีพ ไม่ใช่ความสามารถ / Kuder เป็นแบบบังคับเลือก
• 16PF = 16 องค์ประกอบ ส่วน MBTI = 16 แบบ
• ห่างจากค่าเฉลี่ยมากในหน่วยคะแนนดิบ ไม่ได้แปลว่าเด่นที่สุด ต้องเทียบด้วยคะแนน z
• ระหว่าง +1 ถึง +2 SD คือ 13.59% ไม่ใช่ 15.87% (15.87% คือพื้นที่ทั้งหมดที่สูงกว่า +1 SD)