ชุดที่ 7 ผ้าและสิ่งทอ: เส้นใย เส้นด้าย โครงสร้างผ้า การตกแต่งสำเร็จ และผ้าไทยพื้นถิ่น

ชุดนี้ครอบคลุมการจำแนกและสมบัติของเส้นใยธรรมชาติและใยประดิษฐ์ การทดสอบเส้นใยด้วยการเผาและกล้องจุลทรรศน์ เส้นด้ายและโครงสร้างผ้า การตกแต่งสำเร็จ การย้อมด้วยสีธรรมชาติ ผ้าไทยพื้นถิ่น และการจัดการเรียนรู้เรื่องผ้า

ซีรีส์ตะลุยข้อสอบครูผู้ช่วย เอกคหกรรมศาสตร์ 2569 • exammvp.com

การจำแนกเส้นใย

• เส้นใยธรรมชาติ–เซลลูโลส (พืช) เมล็ด: ฝ้าย · เปลือกลำต้น: ลินิน (แฟลกซ์) ปอ ป่านรามี · ใบ: ใยสับปะรด ป่านศรนารายณ์ · ฝัก: นุ่น
• เส้นใยธรรมชาติ–โปรตีน (สัตว์) ขนสัตว์ (ขนแกะ แคชเมียร์ ขนอูฐ) = เคราติน · ไหม = ไฟโบรอิน + กาวไหม (เซริซิน)
• ใยประดิษฐ์กึ่งสังเคราะห์ ตั้งต้นจากเซลลูโลสเยื่อไม้: วิสโคสเรยอน ลายโอเซลล์ (เทนเซล) อะซิเตต
• ใยสังเคราะห์ จากปิโตรเคมี: พอลิเอสเตอร์ ไนลอน (พอลิเอไมด์) อะคริลิก (เลียนแบบขนสัตว์) สแปนเด็กซ์ (อีลาสเทน)

สมบัติเด่นที่ออกสอบ

• ฝ้าย ดูดซับดี · เปียกแล้วแข็งแรงขึ้น · ทนด่าง แพ้กรด · ยับง่าย · ไม่หลอม
• ลินิน เย็น แข็งแรง ดูดซับดี แห้งเร็ว แต่ยับง่ายมาก
• นุ่น กลวง เบา ลอยน้ำ · ผิวลื่น เปราะ → ใช้ยัดไส้
• ขนสัตว์ มีเกล็ด → น้ำอุ่น + ขยี้ = สักหลาด หดถาวร · แพ้ด่างแก่
• ไหม ใยยาวธรรมชาติชนิดเดียว · หน้าตัดสามเหลี่ยม → เงาระยิบแบบปริซึม · ลอกกาวไหมแล้วนุ่มเงา
• เรยอน ดูดซับดีกว่าฝ้าย แต่เปียกแล้วอ่อนแอลงมาก → ซักเบา ไม่บิด
• ลายโอเซลล์ ระบบปิดนำตัวทำละลายกลับมาใช้ใหม่ · เปียกแล้วยังแข็งแรงกว่าวิสโคส
• ใยสังเคราะห์ ดูดความชื้นต่ำ → ร้อนอบ ไฟฟ้าสถิต · แข็งแรง ไม่ยับ · ขุยเกาะแน่นเพราะใยไม่ขาด
• เทอร์โมพลาสติก (หลอมได้) พอลิเอสเตอร์ ไนลอน อะคริลิก อะซิเตต → ระวังเตารีดร้อน แต่อัดจีบถาวรได้
• สแปนเด็กซ์ ผสมเพียงไม่กี่เปอร์เซ็นต์ก็ยืดได้มากและคืนรูปดี

การทดสอบเส้นใย

• เผา–เซลลูโลส (ฝ้าย ลินิน เรยอน) ไหม้เร็ว กลิ่นกระดาษไหม้ เถ้าเทานุ่ม
• เผา–โปรตีน (ขนสัตว์ ไหม) ม้วนหนีไฟ กลิ่นผมไหม้ ดับเอง ก้อนดำบี้แตก
• เผา–ใยสังเคราะห์ หดหนีไฟ หลอม เม็ดแข็งบี้ไม่แตก · อะซิเตต หลอม + กลิ่นน้ำส้มสายชู
• ผ้าผสม แสดงลักษณะทั้งสองแบบ · การเผาบอกชนิดได้ แต่บอกร้อยละไม่ได้ · ควรแยกเผาด้ายยืนและด้ายพุ่ง
• กล้องจุลทรรศน์ ฝ้าย = ริบบิ้นแบนบิดเกลียว · ลินิน = ข้อปล้องคล้ายไผ่ · ขนสัตว์ = เกล็ด · ไหม = เรียบ หน้าตัดสามเหลี่ยม · ใยสังเคราะห์ = แท่งเรียบ
• ความปลอดภัย ปากคีบ ชิ้นเล็ก ถาดทนไฟ อากาศถ่ายเท โบกกลิ่น

เส้นด้ายและโครงสร้างผ้า

• ใยสั้น vs ใยยาว ใยสั้นต้องปั่นตีเกลียว · ไหมเป็นใยยาวธรรมชาติ · ด้ายควบ = ด้ายเดี่ยว 2 เส้นขึ้นไปตีเกลียวรวม
• ผ้าทอ ด้ายยืนขนานริมผ้า ยืดน้อยสุด · ด้ายพุ่งตั้งฉากริมผ้า · ริมผ้าทอแน่นกันลุ่ย · แนวเฉียง 45° ยืดมากสุด → ผ้ากุ๊นขอบโค้ง
• ลายขัด ข้ามหนึ่งลอดหนึ่ง: ป็อปลิน ชีฟอง ออร์แกนซา มัสลิน
• ลายสอง/ทแยง เห็นเส้นทแยงบนผิวผ้า แข็งแรง: เดนิม (ยืนคราม พุ่งขาว → นอกเข้ม ในอ่อน) แกบาดีน
• ลายต่วน ด้ายลอยยาว ผิวลื่นเงา แต่เกี่ยวง่าย: ซาติน
• ผ้ามีขน ลูกฟูก (ขนเป็นสัน) กำมะหยี่ (ขนแน่นทั้งผืน) → สีต่างตามทิศขน
• บางโปร่ง ชีฟอง = นุ่มพลิ้ว · ออร์แกนซา = แข็งอยู่ทรง
• ผ้าถัก คล้องห่วง ยืดหยุ่น · ถักพุ่ง (เจอร์ซีย์) รันและคลายได้ · ถักยืน (ทริโคต) ทนการรัน
• ผ้าไม่ทอ/สักหลาด ยึดเส้นใยเป็นแผ่นโดยตรง ไม่ผ่านขั้นเส้นด้าย

การตกแต่งสำเร็จและการย้อม

• เมอร์เซอไรซ์ โซดาไฟเข้มข้น + ดึงตึง → เงา แข็งแรง ติดสีดี
• แซนฟอไรซ์ ทำให้หดล่วงหน้าด้วยความชื้นและแรงอัด → ซักแล้วหดน้อยมาก
• กันยับ/คงรูปด้วยเรซิน ไม่ยับ แต่ความแข็งแรง ความทนขัดถู และการดูดซับลดลง
• สะท้อนน้ำ vs กันน้ำ สะท้อนน้ำระบายอากาศได้แต่กันฝนหนักไม่ได้ · เคลือบฟิล์มทึบกันน้ำได้แต่อบ
• ขั้นการย้อม ย้อมเส้นใย · ย้อมเส้นด้าย (ลายตาราง/ผ้าขาวม้า สีชัดทั้งสองด้าน) · ย้อมผืนผ้า (สีพื้น) · พิมพ์ (ชัดด้านหน้า)
• กันสี บาติก = เทียน/ขี้ผึ้ง (จันติ้ง) · มัดย้อม = เชือกมัดผืนผ้า
• สีธรรมชาติ คราม–น้ำเงิน · ครั่ง–แดง · ขมิ้นชัน–เหลือง · มะเกลือ–ดำ · ฝาง–แดง/ชมพู
• สารช่วยติดสี สารส้ม น้ำปูนใส → ติดแน่น ทนซัก และเปลี่ยนเฉดสี
• ย้อมคราม ลงหม้อเป็นสีเขียวอมเหลือง → ขึ้นมาสัมผัสอากาศ ออกซิไดซ์เป็นน้ำเงิน · จุ่ม-ผึ่งหลายรอบยิ่งเข้ม

ผ้าไทยพื้นถิ่น

• มัดหมี่ มัดเส้นด้าย → ย้อม → แกะ → ทอ
• จก ควักเส้นพุ่งพิเศษเป็นช่วง ๆ ด้วยขนเม่น/ไม้/นิ้ว · ขิด งัดเส้นยืนสอดเส้นพุ่งพิเศษตลอดหน้าผ้า
• แหล่งสำคัญ แพรวา–ผู้ไท กาฬสินธุ์ · ยกดอก–ลำพูน · ตีนจก–แม่แจ่ม เชียงใหม่ · นาหมื่นศรี–ตรัง · ผ้าย้อมคราม–สกลนคร
• ซิ่นล้านนา หัวซิ่น + ตัวซิ่น + ตีนซิ่น → ตีนจก = เชิงล่างทอจก
• ตรานกยูงพระราชทาน ทอง Royal Thai Silk · เงิน Classic Thai Silk · น้ำเงิน Thai Silk · เขียว Thai Silk Blend (ไหมผสม)

จุดที่ผู้สอบพลาดบ่อย

• สลับ "ฝ้ายเปียกแล้วแข็งแรงขึ้น" กับ "เรยอนเปียกแล้วอ่อนแอ"
• คิดว่าอะซิเตตไม่หลอมเพราะเป็นกึ่งสังเคราะห์ (จริง ๆ หลอมได้ และมีกลิ่นน้ำส้มสายชู)
• สลับจกกับขิด และสับสนมัดหมี่ (มัดเส้นด้าย) กับมัดย้อม (มัดผืนผ้า)
• สลับเมอร์เซอไรซ์ (เงา) กับแซนฟอไรซ์ (กันหด)
• คิดว่าด้ายพุ่งยืดน้อยกว่าด้ายยืน
• เชื่อความเงาหรือการไม่ยับว่าเป็นไหมแท้ ทั้งที่ต้องเผาทดสอบทั้งด้ายยืนและด้ายพุ่ง