ชุดที่ 11 ครอบครัว พัฒนาการเด็ก การดูแลสมาชิกต่างวัย และเศรษฐกิจพอเพียงในครอบครัว

ชุดนี้ครอบคลุมประเภท หน้าที่ และวงจรชีวิตครอบครัว การสื่อสารในครอบครัว หลักและทฤษฎีพัฒนาการ (เพียเจต์ อีริกสัน บอมรินด์) การดูแลทารก วัยรุ่น ผู้สูงอายุ ผู้ป่วย ผู้พิการ และปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง พร้อมบทบาทครูในชั้นเรียน

ซีรีส์ตะลุยข้อสอบครูผู้ช่วย เอกคหกรรมศาสตร์ 2569 • exammvp.com

ครอบครัว

• ประเภท เดี่ยว = พ่อแม่ลูก · ขยาย = หลายรุ่นมีรุ่นพ่อแม่ · ข้ามรุ่น = ปู่ย่าตายาย + หลาน · เลี้ยงเดี่ยว = พ่อหรือแม่คนเดียว · ผสม = สมรสใหม่ + ลูกจากการสมรสเดิม
• แนวโน้ม อุตสาหกรรม/ย้ายเข้าเมือง → ครอบครัวเดี่ยวเพิ่ม · เกษตรกรรมเอื้อครอบครัวขยาย
• หน้าที่ ผลิตสมาชิก · เลี้ยงดู · ขัดเกลาทางสังคม (มารยาท ค่านิยม ประเพณี) · ตอบสนองอารมณ์ · เศรษฐกิจ
• บทบาท งานบ้านแบ่งตามความสามารถ เวลา วัย ไม่ใช่ตามเพศ
• ดูวาลล์ 8 ระยะ คู่ใหม่ → ทารก → ก่อนเรียน (2½–6) → วัยเรียน (6–13) → วัยรุ่น (13–20) → ส่งลูกออก → วัยกลางคน (รังว่างถึงเกษียณ) → ผู้สูงอายุ · ใช้อายุ ลูกคนโต

การสื่อสารและความขัดแย้ง

• I-message "ฉันรู้สึก... เมื่อ... เพราะ..." ไม่ตำหนิ ไม่ขู่
• ฟังอย่างตั้งใจ สบตา พยักหน้า ทวนความ สะท้อนความรู้สึก ไม่ขัด ไม่ตัดสิน
• แบบจัดการ หลีกเลี่ยง · ยอมตาม · เอาชนะ · ประนีประนอม (ต่างเสียคนละส่วน) · ร่วมมือ (ชนะ–ชนะ)
• ขั้นแก้ปัญหา เข้าใจความต้องการ → หาทางเลือก → ประเมิน → ตกลง → ลงมือ → ติดตาม
• สายด่วน 1300 ช่วยเหลือสังคม/ความรุนแรงในครอบครัว · 1323 สุขภาพจิต · 1669 แพทย์ฉุกเฉิน · 1166 สคบ.

หลักและทฤษฎีพัฒนาการ

• ทิศทาง ศีรษะสู่ปลายเท้า (ชันคอ → นั่ง → เดิน) · ใกล้สู่ไกล (ไหล่ → แขน → นิ้ว) · ทุกด้านสัมพันธ์กัน · พันธุกรรม × สิ่งแวดล้อม
• เพียเจต์ 0–2 สัมผัส (วัตถุคงอยู่) · 2–7 ก่อนปฏิบัติการ (ยึดตน สิ่งของมีชีวิต) · 7–11 รูปธรรม (อนุรักษ์ คิดย้อนกลับ) · 11+ นามธรรม (สมมติฐาน)
• อีริกสัน ทารก ไว้วางใจ · 1–3 เป็นตัวของตัวเอง · 3–6 ริเริ่ม · 6–12 ขยัน/ด้อย · วัยรุ่น เอกลักษณ์/สับสนบทบาท · ผู้ใหญ่ตอนต้น ผูกพัน · กลางคน ทำประโยชน์ให้คนรุ่นหลัง · สูงอายุ มั่นคงสมบูรณ์/สิ้นหวัง
• การเล่น ลำพัง → ผู้ดู → คู่ขนาน (ข้างกันแต่ต่างคนต่างเล่น 2–3 ปี) → ร่วมกัน → ร่วมมือ

พัฒนาการตามวัยและการเลี้ยงดู

• เคลื่อนไหว ชันคอ ~3–4 ด. → นั่งเอง ~6–8 ด. → คลาน ~8–10 ด. → เดิน ~1 ปี
• สังคม/ภาษา ยิ้มตอบ ~2 ด. · กลัวคนแปลกหน้า ~6–9 ด. · คำแรก ~1 ปี · ประโยคสั้น ~2 ปี
• กล้ามเนื้อมัดเล็ก ร้อยลูกปัด ตัด ปั้น · มัดใหญ่ วิ่ง ปีน ปั่นจักรยาน
• บอมรินด์ ประชาธิปไตย = อบอุ่นสูง + กรอบมีเหตุผล · เผด็จการ = ควบคุมสูง อบอุ่นต่ำ · ตามใจ = อบอุ่นสูง ไม่มีกรอบ → เอาแต่ใจ · ทอดทิ้ง = ต่ำทั้งคู่
• ทารก นอนหงาย ที่นอนแน่น ไม่มีของนุ่มในที่นอน · วัดน้ำด้วยข้อศอก ไม่ทิ้งในอ่าง เช็ดตาหัวตา → หางตา · ของเล่นชิ้นใหญ่ ไม่มีชิ้นเล็กเข้าปาก
• วัยรุ่น หญิงเข้าวัยก่อนชาย 1–2 ปี · หญิงเริ่มที่เต้านม ประจำเดือนมาทีหลัง · ไขมันผิวมาก → สิว · พ่อแม่ฟัง ให้อิสระในกรอบที่ตกลงกัน

ผู้สูงอายุ ผู้ป่วย ผู้พิการ

• สังคมผู้สูงอายุ (60+) ≥10% ก้าวเข้าสู่ · ≥20% สมบูรณ์ · ≥28% สุดยอด
• เปลี่ยนแปลง กระดูกบาง · รับรสลด · สายตายาว · หูเสื่อมเสียงแหลมก่อน · กระหายน้ำลด เสี่ยงขาดน้ำ
• ดูแล ให้บทบาทและสังคมหลังเกษียณ · คุยกับคนหูตึง: หันหน้า ช้า ชัด เสียงทุ้ม
• ติดเตียง พลิกตัวทุก 2 ชม. ผิวสะอาดแห้ง ไม่นวดแรงบนรอยแดง · เช็ดไข้ น้ำอุ่น ปลายมือเท้าเข้าหาลำตัว ไม่ใช้น้ำแข็ง/แอลกอฮอล์
• นำทางผู้พิการทางการเห็น จับแขนเหนือศอก ผู้นำทางเดินนำครึ่งก้าว บอกสิ่งกีดขวาง

เศรษฐกิจพอเพียง

• 3 ห่วง พอประมาณ (พอดี ไม่มากไม่น้อยเกินไป ไม่เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น) · มีเหตุผล (พิจารณาเหตุปัจจัยและผลที่คาดว่าจะเกิดอย่างรอบคอบ) · มีภูมิคุ้มกัน (ออมสำรอง ทำประกัน กระจายความเสี่ยง)
• 2 เงื่อนไข ความรู้ (รอบรู้ รอบคอบ ระมัดระวัง) · คุณธรรม (ซื่อสัตย์ เพียร แบ่งปัน)
• ใช้ได้ทุกอาชีพทุกระดับ ไม่ปฏิเสธเทคโนโลยีหรือการค้า
• ทฤษฎีใหม่ ขั้น 1 = 30 สระ : 30 นา : 30 ไม้ผลพืชไร่ : 10 บ้าน (20 ไร่ = 6:6:6:2) · ขั้น 2 รวมกลุ่ม/สหกรณ์ · ขั้น 3 ร่วมมือแหล่งทุน/เอกชน

บทบาทครู

• นักเรียนมีปัญหาครอบครัว: คุยส่วนตัว ฟัง รักษาความลับ ใช้ระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน
• สอนเรื่องครอบครัวด้วยกรณีสมมติ ไม่ให้เปิดเผยเรื่องส่วนตัว · เจตคติสอนด้วยประสบการณ์ + สะท้อนคิด
• ประถม (7–11 ปี ขั้นรูปธรรม) = ของจริง ลงมือทำ · เด็กรู้สึกด้อย = ซอยงานให้สำเร็จทีละขั้น ไม่เปรียบเทียบ

จุดที่ผู้สอบพลาดบ่อย

• จัดระยะดูวาลล์ด้วยอายุลูกคนเล็ก (ต้องดูลูกคนโต)
• สลับ "ห่วง" กับ "เงื่อนไข" — ความรู้และคุณธรรมเป็นเงื่อนไข
• ประนีประนอม ≠ ร่วมมือ · ตามใจ ≠ ทอดทิ้ง
• คิดว่าเด็กชายเข้าวัยรุ่นก่อน หรือประจำเดือนเป็นสัญญาณแรก
• คิดว่าผู้สูงอายุกระหายน้ำง่าย