ชุดที่ 2 ความปลอดภัยในงานช่าง อาชีวอนามัย และการจัดการโรงฝึกงาน

ชุดนี้ครอบคลุมหลักความปลอดภัยและทฤษฎีอุบัติเหตุ การประเมินความเสี่ยง อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคล เครื่องหมายและสีเพื่อความปลอดภัย อัคคีภัยและเครื่องดับเพลิง สารเคมีในงานช่าง กฎหมายความปลอดภัย การยศาสตร์ และการจัดการโรงฝึกงาน

ซีรีส์ตะลุยข้อสอบครูผู้ช่วย เอกอุตสาหกรรมศิลป์ 2569 • exammvp.com

สรุปก่อนทำข้อสอบ

1) ทฤษฎีอุบัติเหตุของไฮน์ริช

• Unsafe act = สิ่งที่คนทำ (ไม่สวม PPE ถอดการ์ด หยอกล้อ) · Unsafe condition = สภาพที่ปรากฏ (พื้นลื่น สายไฟขวางทาง ไม่มีการ์ด)
• Hazard = ต้นเหตุที่อาจก่ออันตราย · Risk = โอกาส × ความรุนแรง
• ตัวอย่าง: โอกาส 4 × ความรุนแรง 3 = 12 สูงกว่า โอกาส 2 × ความรุนแรง 5 = 10 → แก้รายการที่ได้ 12 ก่อน
• ลำดับชั้นการควบคุม: กำจัด → ทดแทน → วิศวกรรม → บริหารจัดการ → PPE (PPE เป็นมาตรการสุดท้าย)
• JSA: เลือกงาน → แยกขั้นตอน → ชี้บ่งอันตราย → กำหนดมาตรการ
• เหตุการณ์เกือบเกิดอุบัติเหตุ (near miss) ต้องรายงานและแก้ไข เพราะเป็นฐานของสามเหลี่ยม

2) PPE เลือกให้ตรงอันตราย

• เครื่องจักรที่มีส่วนหมุน: ห้ามสวมถุงมือขณะทำงานใกล้ส่วนหมุน รวบผม ถอดเครื่องประดับ
• เสียงเฉลี่ย 8 ชั่วโมง ตั้งแต่ 85 dBA ต้องมีมาตรการอนุรักษ์การได้ยิน (กฎกระทรวงฯ ความร้อน แสงสว่าง และเสียง พ.ศ. 2559)
• N95 กรองอนุภาค ไม่กรองไอระเหย · เข็มขัดพยุงหลังยังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าป้องกันการบาดเจ็บ (NIOSH)

3) เครื่องหมายและสีเพื่อความปลอดภัย (ISO 3864 / ISO 7010)

• แถบเฉียงเหลือง–ดำ = ตำแหน่งอันตราย (เสา ขอบพื้นต่างระดับ) · แดง–ขาว = อุปกรณ์ดับเพลิง/ห้าม

4) อัคคีภัย (ระบบ NFPA ที่ใช้ในไทย)

• สามเหลี่ยมไฟ: เชื้อเพลิง ออกซิเจน ความร้อน → ปิดวาล์ว = ตัดเชื้อเพลิง · คลุม = ตัดออกซิเจน · ฉีดน้ำ = ลดความร้อน
• PASS: ดึงสลัก → ชี้ที่ฐานไฟ → บีบไก → ส่ายซ้าย–ขวา ยืนเหนือลม ห่างฐานไฟ 2–3 เมตร
• ห้องคอมพิวเตอร์: สารสะอาด (ABC ไม่ทิ้งคราบ) · CO₂ ไม่ทิ้งคราบแต่ใช้กับ B C เป็นหลัก

5) สารเคมี กฎหมาย และการยศาสตร์

• GHS: เปลวไฟ = ไวไฟ · เปลวไฟเหนือวงกลม = ออกซิไดซ์ · คนมีดาวที่อก = อันตรายต่อสุขภาพระยะยาว
• SDS 16 หัวข้อ: 2 อันตราย · 4 ปฐมพยาบาล · 7 การเก็บ · 8 การป้องกันส่วนบุคคล
• ผ้าชุบน้ำมันลินสีดลุกไหม้เองได้ → แช่น้ำในภาชนะโลหะมีฝาปิด
• พ.ร.บ.ความปลอดภัยฯ 2554: ม.3 ไม่ใช้บังคับกับราชการ แต่ต้องมีมาตรฐานไม่ต่ำกว่า · ม.7 ค่าใช้จ่ายเป็นของนายจ้าง · ม.16 อบรมทุกคนก่อนเริ่มงานเมื่อเปลี่ยนเครื่องจักร · ม.22 ไม่สวม PPE ต้องสั่งหยุดงานนั้น
• ยกของ: ชิด–ย่อ–หลังตรง–ของชิดตัว–ใช้แรงขา ไม่บิดตัว · งานหนักให้โต๊ะต่ำกว่าข้อศอก งานละเอียดให้สูงกว่าข้อศอก

6) การจัดการโรงฝึกงาน

• 5ส: สะสาง → สะดวก (shadow board) → สะอาด → สุขลักษณะ → สร้างนิสัย
• บำรุงรักษาเชิงป้องกัน = ตามรอบเวลา · เชิงพยากรณ์ = ตามค่าที่วัดได้ · ไคเซ็น = ปรับปรุงเล็ก ๆ ต่อเนื่อง ทุกคนมีส่วนร่วม
• ผัง: ตามการไหลของงาน มีทางเดินชัด แยกงานพ่นสีออกจากงานที่เกิดสะเก็ดไฟ ครูมองเห็นทุกจุด
• ซ่อมบำรุง: Lockout/Tagout · เศษโลหะ: หยุดเครื่องแล้วใช้แปรง

กับดักที่ออกสอบบ่อย

• สลับ 88 : 10 : 2 เป็น 10 : 88 หรือปน 1 : 29 : 300 กับสามเหลี่ยมของเบิร์ด 1 : 10 : 30 : 600
• เลือก PPE เป็นมาตรการแรก ทั้งที่ลำดับชั้นการควบคุมจัดให้อยู่ท้ายสุด
• สีแดงมีสองความหมาย: วงกลมมีขีด = ห้าม แต่สี่เหลี่ยมแดง = อุปกรณ์ดับเพลิง (ไม่ใช่สีเขียว)
• ใช้โฟมหรือน้ำกับไฟประเภท C ใช้น้ำหรือ CO₂ กับไฟแมกนีเซียม ราดน้ำใส่กระทะน้ำมัน
• คิดว่า N95 หรือหน้ากากอนามัยกันไอทินเนอร์ได้ หรือคิดว่าถุงมือปลอดภัยเสมอกับเครื่องจักรที่มีส่วนหมุน
• คิดว่า พ.ร.บ.ฯ 2554 บังคับโรงเรียนรัฐโดยตรง หรือคิดว่าเมื่อไม่บังคับแล้วก็ไม่ต้องทำอะไร
• สับสนสะสาง (ทิ้งของไม่จำเป็น) กับสะดวก (จัดวางให้หยิบง่าย)