ชุดที่ 10 การติดตั้งไฟฟ้าในอาคาร และความปลอดภัยทางไฟฟ้า

ชุดนี้ครอบคลุมระบบไฟฟ้าแรงต่ำในบ้าน มิเตอร์และแผงสวิตช์ สายไฟตาม มอก. 11 อุปกรณ์ป้องกัน (ฟิวส์ MCB RCD RCBO) การต่อลงดิน การเดินสายและวงจรสวิตช์ สัญลักษณ์แบบไฟฟ้า อันตรายจากไฟฟ้าและการปฐมพยาบาล การวิเคราะห์อาการผิดปกติ และการประหยัดพลังงานไฟฟ้า

ซีรีส์ตะลุยข้อสอบครูผู้ช่วย เอกอุตสาหกรรมศิลป์ 2569 • exammvp.com

สรุปก่อนทำข้อสอบ

1) ระบบไฟฟ้าแรงต่ำและเส้นทางไฟเข้าบ้าน

• ระบบจำหน่ายแรงต่ำของไทย: 3 เฟส 4 สาย 230/400 V, 50 Hz (ตำราเก่าใช้ 220/380 V)
• 1 เฟส 2 สาย: L–N = 230 V; 3 เฟส: ระหว่างเฟส = √3 × 230 ≈ 400 V
• เส้นทาง: สายจากเสา → มิเตอร์ (kWh) → เมนเบรกเกอร์ ในแผงสวิตช์ → เบรกเกอร์ย่อย → วงจรย่อย
• มิเตอร์ 15(45) A = กระแสพิกัด 15 A รับได้สูงสุด 45 A; มิเตอร์วัด พลังงาน (kWh) ไม่ใช่กำลัง (kW)
• โหลด 1 เฟสในระบบ 3 เฟส ต่อ เฟส–นิวทรัล และกระจายให้แต่ละเฟสสมดุล

2) สายไฟตาม มอก. 11-2553 (ตัวนำทองแดง ฉนวน PVC 70 °C)

• สีฉนวน: L1 น้ำตาล, L2 ดำ, L3 เทา, N ฟ้า, PE เขียวแถบเหลือง (สีเขียวแถบเหลืองใช้เป็นสายดินเท่านั้น)
• "2 × 2.5 ตร.มม." = 2 แกน แต่ละแกน มีพื้นที่หน้าตัด 2.5 ตร.มม.
• หลักเลือกเบรกเกอร์: กระแสโหลด ≤ พิกัดเบรกเกอร์ ≤ ขนาดกระแสของสาย เช่น 3,450 W ÷ 230 V = 15 A กับสายรับได้ 24 A → ใช้ MCB 20 A

3) อุปกรณ์ป้องกัน

• วงจรที่ต้องมี RCD 30 mA (ตามที่สรุปจาก วสท.): เต้ารับห้องน้ำ ห้องครัว ที่จอดรถ ห้องใต้ดิน, เต้ารับใกล้อ่างล้างในระยะ 1.5 ม., วงจรนอกอาคาร, เต้ารับชั้นล่างหรือที่น้ำท่วมถึง, เครื่องทำน้ำอุ่น/น้ำร้อน
• RCD ไม่ตัด เมื่อคนยืนบนฉนวนแล้วแตะ L กับ N พร้อมกัน (กระแสเข้า-ออกเท่ากัน)
• มอเตอร์ทำให้ MCB ชนิด B ตัดตอนเริ่มเดิน → ใช้ชนิด C ขนาดเท่าเดิม ไม่ใช่ขยายพิกัด

4) การต่อลงดิน

• หลักดินแท่ง ≥ 16 มม. (5/8") ยาว ≥ 2.40 ม.; วัสดุ เหล็กหุ้มทองแดง ทองแดง เหล็กอาบสังกะสี; ห้ามอะลูมิเนียม
• สายต่อหลักดิน: สายประธาน ≤ 35 ตร.มม. → 10 ตร.มม.; ≤ 50 → 16; ≤ 95 → 25
• ต่อฝากนิวทรัลกับดินที่ แผงเมนสวิตช์จุดเดียว ห้ามต่อซ้ำที่แผงย่อย/เต้ารับ
• ขากลมของปลั๊ก 3 ขา = สายดิน ช่วยให้เบรกเกอร์/RCD ตัดเมื่อไฟลงตัวถัง

5) การเดินสายและวงจร

• สวิตช์ต้อง ตัดสายเส้นไฟ (L) เสมอ; ขั้ว E27: L ผ่านสวิตช์ → หน้าสัมผัสกลาง, N → ส่วนเกลียว
• ไฟบันได: สวิตช์สองทาง 2 ตัว + สายเชื่อม 2 เส้น; ควบคุม 3 จุดขึ้นไป → เพิ่ม สวิตช์สี่ทาง (intermediate switch)
• ห้ามต่อสายในท่อ ต่อใน กล่องต่อสาย; ต่อหลายเส้นใต้วายนัต = หางเปีย
• ก่อนทำงาน: ตัดไฟ → ล็อก/ติดป้าย → ทดสอบว่าไม่มีไฟ → จึงทำ

6) อันตรายและการช่วยเหลือ

• กระแสผ่านร่างกาย I = V ÷ R; ผิวเปียก R ลด กระแสเพิ่ม
• ช่วยผู้ถูกไฟดูด: ตัดไฟที่ต้นทาง หรือใช้ฉนวนแห้งเขี่ย ห้ามมือเปล่า ห้ามลุยน้ำ
• ไม่รู้สึกตัวและไม่หายใจปกติ: โทร 1669, ขอ AED, กดหน้าอก ลึก 5–6 ซม. 100–120 ครั้ง/นาที, 30 : 2

7) ประหยัดพลังงาน

• ฉลากเบอร์ 5: โครงการของ กฟผ.; แสดงระดับดาว สูงสุด 5 ดาว (ตั้งแต่ 1 ม.ค. 2567); ฉลากรวมกับฉลากประสิทธิภาพสูงของ พพ. (เริ่ม 16 ม.ค. 2569) ยังคงระดับดาวไว้
• เงินที่ประหยัด = (W ที่ลดลง × ชั่วโมง ÷ 1,000) × ค่าไฟต่อหน่วย
• โซลาร์ออนกริดไม่มีแบตเตอรี่: ไฟการไฟฟ้าฯ ดับ → อินเวอร์เตอร์หยุดจ่าย (anti-islanding)

กับดักที่ออกสอบบ่อย

• ใช้สีสายระบบเก่า (แดง-เหลือง-น้ำเงิน, N ดำ) ตอบเป็นมาตรฐานปัจจุบัน
• คิดว่า IEC 01 ร้อยท่อฝังดินได้ หรือ VAF ฝังดินได้ — สายฝังดินคือ NYY
• ขยายเบรกเกอร์เมื่อตัดบ่อย ทั้งที่เบรกเกอร์ต้องไม่ใหญ่กว่าขนาดกระแสของสาย
• คิดว่า RCD 300 mA "ป้องกันคนได้ดีกว่า" — ตัวเลขยิ่งมากยิ่งไวน้อยลง
• ให้สวิตช์ตัดนิวทรัล หลอดยังติดดับได้ แต่ขั้วหลอดมีไฟค้าง
• ต่อฝากนิวทรัลกับดินซ้ำที่แผงย่อยหรือเต้ารับ
• กด CPR ตามตัวเลขเก่า (100 ครั้ง/นาที ลึก 4–5 ซม.)