ชุดที่ 12 วรรณคดีวิจักษ์: ภาพพจน์ รสวรรณคดี โวหาร และวรรณคดีในบทเรียน

ชุดนี้ฝึกการวิเคราะห์และประเมินค่าวรรณคดี ทั้งภาพพจน์ รสวรรณคดีไทยและนวรส โวหาร การเล่นเสียงเล่นคำ และเนื้อหา ตัวละคร แนวคิดของวรรณคดีในหนังสือเรียนระดับมัธยม (บทประพันธ์ที่ยกมาเป็นวรรณคดีที่พ้นระยะคุ้มครองลิขสิทธิ์ หรือแต่งขึ้นใหม่เพื่อการฝึก)

ซีรีส์ตะลุยข้อสอบครูผู้ช่วย เอกภาษาไทย 2569 • exammvp.com

ภาพพจน์ (โวหารภาพพจน์)

• อุปมา เปรียบสิ่งหนึ่งเหมือนอีกสิ่งหนึ่ง มีคำเชื่อม เหมือน ดุจ ดั่ง ราว เพียง ปาน
• อุปลักษณ์ เปรียบว่าเป็นอีกสิ่งหนึ่งเลย (เป็น คือ หรือไม่มีคำเชื่อม) เช่น ครูคือเรือจ้าง
• บุคคลวัต (บุคลาธิษฐาน) ให้สิ่งไม่มีชีวิตทำกิริยาอย่างมนุษย์
• อติพจน์ กล่าวเกินจริง · อวพจน์ กล่าวน้อยกว่าความจริง
• สัทพจน์ เลียนเสียงธรรมชาติ · นามนัย ใช้ส่วนประกอบหรือสิ่งที่เกี่ยวข้องแทนสิ่งทั้งหมด (เก้าอี้ = ตำแหน่ง) · สัญลักษณ์ ใช้สิ่งหนึ่งแทนความหมายที่ยอมรับร่วมกัน (นกพิราบ = สันติภาพ) · ปฏิพากย์ นำคำตรงข้ามมาวางคู่กันแต่สื่อความได้ (ยิ่งรีบยิ่งช้า)

รสวรรณคดี

• รสไทย 4 รส: เสาวรจนี (ชมความงาม) · นารีปราโมทย์ (เกี้ยวพาราสี โอ้โลม) · พิโรธวาทัง (โกรธ ตัดพ้อ ประชด) · สัลลาปังคพิสัย (โศกเศร้า คร่ำครวญ)
• นวรส (สันสกฤต): ศฤงคารรส (รัก) · หาสยรส (ขบขัน) · กรุณารส (เศร้า สงสาร) · รุทระ/เราทรรส (โกรธ) · วีรรส (กล้าหาญ) · ภยานกรส (กลัว) · พีภัตสรส (ขยะแขยง) · อัทภุตรส (พิศวง) · ศานติรส (สงบ)

โวหาร

• บรรยาย เล่าเรื่องตามลำดับ · พรรณนา ให้รายละเอียดจนเห็นภาพหรือเกิดอารมณ์ · (บางตำราเพิ่ม อธิบาย ชี้แจงขั้นตอน เหตุผล) · เทศนา สั่งสอน โน้มน้าวให้ทำดี · สาธก ยกตัวอย่างหรือนิทานประกอบ · อุปมาโวหาร ใช้การเปรียบเทียบประกอบ

วรรณคดีในบทเรียน (ตัวอย่างสำคัญ)

• กาพย์พระไชยสุริยา (สุนทรภู่) ใช้สอนมาตราตัวสะกด แต่งด้วยกาพย์ยานี ฉบัง สุรางคนางค์
• โคลงโลกนิติ คำสอนจากคัมภีร์บาลี ชำระโดยกรมพระยาเดชาดิศร สมัยรัชกาลที่ 3
• กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน พระราชนิพนธ์รัชกาลที่ 2 ชมอาหารเชื่อมโยงกับความงามของผู้ปรุง
• นิราศนรินทร์ (นายนรินทรธิเบศร์ (อิน)) ตามเสด็จไปทัพ โดดเด่นเรื่องการเล่นคำ
• ขุนช้างขุนแผน ตอนขุนช้างถวายฎีกา นางวันทองถูกประหารเพราะตัดสินใจไม่ได้ว่าจะอยู่กับใคร
• สามัคคีเภทคำฉันท์ (ชิต บุรทัต) วัสสการพราหมณ์ยุยงกษัตริย์ลิจฉวีแคว้นวัชชีให้แตกสามัคคี จนพระเจ้าอชาตศัตรูยึดได้
• มัทนะพาธา (รัชกาลที่ 6) นางมัทนาถูกสาปเป็นดอกกุหลาบ แสดงความทุกข์จากความรัก
• เห็นแก่ลูก (รัชกาลที่ 6) บทละครพูดขนาดสั้น ความรักและการเสียสละของพ่อ
• นิทานเวตาล (น.ม.ส.) เวตาลเล่านิทานปริศนาให้พระวิกรมาทิตย์ตอบ