ชุดที่ 2 กายวิภาคศาสตร์ สรีรวิทยา การเจริญเติบโตและพัฒนาการ

ชุดนี้ครอบคลุมระบบโครงกระดูกและข้อต่อ ระบบกล้ามเนื้อ ระบบไหลเวียนเลือด ระบบหายใจ ระบบประสาทและต่อมไร้ท่อ ระบบย่อยอาหาร ขับถ่าย ภูมิคุ้มกัน รวมถึงการเจริญเติบโตและพัฒนาการตามวัย

ซีรีส์ตะลุยข้อสอบครูผู้ช่วย เอกพลศึกษาและสุขศึกษา 2569 • exammvp.com

โครงกระดูก ข้อต่อ และการเคลื่อนไหว

• กระดูกผู้ใหญ่ 206 ชิ้น = กระดูกแกน (axial) 80 + กระดูกรยางค์ (appendicular) 126; ทารกแรกเกิดมีมากกว่า (ราว 270–300 ชิ้น) เพราะยังไม่เชื่อมรวมกัน
• ชนิดตามรูปร่าง: ยาว (ต้นขา ต้นแขน) สั้น (ข้อมือ ข้อเท้า) แบน (กะโหลก สะบัก ซี่โครง) รูปแปลก (กระดูกสันหลัง) รูปเมล็ดงา (สะบ้า)
• ข้อต่อตามการเคลื่อนไหว: ไม่ได้ (รอยต่อกะโหลก) • ได้เล็กน้อย (หมอนรองกระดูกสันหลัง ข้อต่อหัวหน่าว) • ได้อิสระ (ข้อต่อมีน้ำไขข้อ)

• ระนาบ: ระนาบซากิตตัล (แบ่งซ้าย–ขวา) = งอ/เหยียด • ระนาบหน้า (frontal) = กาง/หุบ เอียงข้าง • ระนาบตัดขวาง (transverse) = หมุน บิดลำตัว
• คำศัพท์: plantar flexion = จิกปลายเท้าลง/เขย่ง • dorsiflexion = กระดกปลายเท้าขึ้น • circumduction = เคลื่อนรอบวงเป็นรูปกรวย

กล้ามเนื้อ

• 3 ชนิด: โครงร่าง (ลาย ในอำนาจจิตใจ) • เรียบ (ไม่มีลาย นอกอำนาจ) • หัวใจ (มีลาย นอกอำนาจ มีแผ่นเชื่อมต่อ)
• Sliding filament: Ca²⁺ จับโทรโปนิน → เปิดตำแหน่งบนแอกทิน → หัวไมโอซินดึง; แถบ A คงที่ แถบ I และเขต H สั้นลง; ATP ใช้ทั้งดึงและปลดหัวไมโอซิน
• บทบาท: agonist (ตัวหลัก) • antagonist (คู่ต้าน คลายตัว) • synergist (ช่วย) • fixator (ตรึงให้มั่นคง)
• การหดตัว: concentric (สั้นลง) • eccentric (ยาวออกขณะออกแรง ควบคุมการลง) • isometric (ไม่เปลี่ยนความยาว) • isokinetic (ความเร็วคงที่ ต้องใช้เครื่อง)

หัวใจ การหายใจ ประสาท และฮอร์โมน

• ทางเดินเลือด: ห้องบนขวา → ลิ้นไตรคัสปิด → ห้องล่างขวา → หลอดเลือดแดงพัลโมนารี → ปอด → หลอดเลือดดำพัลโมนารี → ห้องบนซ้าย → ลิ้นไมทรัล → ห้องล่างซ้าย (ผนังหนาสุด) → เอออร์ตา
• Q = HR × SV (ขณะพักผู้ใหญ่ราว 5 ลิตร/นาที) • ความดัน 120/80 = ซิสโทลี/ไดแอสโทลี
• หายใจเข้า: กะบังลมหดตัวเลื่อนต่ำลง + กล้ามเนื้อยึดซี่โครงด้านนอกหดตัว → ความดันในปอดต่ำกว่าบรรยากาศ • แก๊สแลกเปลี่ยนโดยการแพร่ตามความดันย่อย
• ความจุชีพ (VC) = TV + IRV + ERV (ไม่รวม RV)
• ซิมพาเทติก = สู้หรือหนี; พาราซิมพาเทติก (เส้นประสาทเวกัส) = พักและย่อย ชีพจรลดเร็วหลังหยุดออกกำลังกาย
• ฮอร์โมน: อะดรีนาลิน (หมวกไตชั้นใน) • โกรทฮอร์โมน (ต่อมใต้สมองส่วนหน้า หลั่งมากช่วงหลับลึก) • ADH (ต่อมใต้สมองส่วนหลัง) • อินซูลินลด/กลูคากอนเพิ่มระหว่างออกกำลังกายนาน

การเจริญเติบโตและพัฒนาการ

• เด็กหญิงเข้าวัยรุ่นก่อนเด็กชายราว 1–2 ปี: หญิงเริ่มด้วยเต้านมเป็นตุ่ม ชายเริ่มด้วยอัณฑะโตขึ้น; ช่วงเร่งการเจริญเติบโตของชายมาช้ากว่าแต่สูงกว่า
• พัฒนาการ 4 ด้าน: ร่างกาย • อารมณ์–จิตใจ • สังคม • สติปัญญา; หลักพัฒนาการ: ศีรษะสู่ปลายเท้า แกนกลางสู่ส่วนปลาย ส่วนรวมสู่ส่วนย่อย
• พันธุกรรมกำหนดศักยภาพ สิ่งแวดล้อม (อาหาร การนอน การออกกำลังกาย) กำหนดว่าจะไปถึงศักยภาพได้เพียงใด
• การนอน (AASM): 6–12 ปี 9–12 ชม. • 13–18 ปี 8–10 ชม. ต่อ 24 ชม.

กับดักที่ออกสอบบ่อย

• ส่ายหน้า = ข้อต่อเดือย (คอข้อที่ 1–2) ส่วนพยักหน้า = ข้อต่อกะโหลกกับคอข้อที่ 1 อย่าสลับกัน
• ช่วงย่อตัวลงของสควอต กล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้ายังเป็นตัวทำงาน (หดตัวแบบ eccentric) ไม่ใช่ต้นขาด้านหลัง
• หลอดเลือดแดงพัลโมนารีมีออกซิเจนต่ำ หลอดเลือดดำพัลโมนารีมีออกซิเจนสูง — ชื่อ "แดง/ดำ" บอกทิศทาง ไม่ใช่ปริมาณออกซิเจน
• ลิ้นไตรคัสปิดอยู่ซีกขวา ลิ้นไมทรัล (ไบคัสปิด) อยู่ซีกซ้าย
• สิ่งกระตุ้นการหายใจหลักคือ CO₂ ที่สูงขึ้น ไม่ใช่ O₂ ที่ต่ำลง — การหายใจเร็วแรงก่อนดำน้ำจึงอันตราย
• อะดรีนาลินมาจากต่อมหมวกไตชั้นใน ส่วนคอร์ติซอลมาจากชั้นนอก
• ประจำเดือนครั้งแรกไม่ใช่สัญญาณแรกของวัยรุ่นหญิง