ชุดที่ 14 โรคติดต่อ โรคไม่ติดต่อ ระบาดวิทยา และสุขภาพจิต
✍️ ฝึกทำ เห็นผลทันทีเมื่อส่ง
ชุดนี้สำหรับผู้ที่มีสิทธิ์ชุดข้อสอบนี้
ซื้อชุดตะลุยข้อสอบ หรือคอร์สติวที่รวมชุดนี้ไว้ เพื่อทำได้ไม่จำกัด
รายละเอียดชุดนี้
ชุดนี้ครอบคลุมห่วงโซ่การติดเชื้อและโรคติดต่อสำคัญในไทย วัคซีนพื้นฐาน พ.ร.บ.โรคติดต่อ พ.ศ. 2558 การคำนวณและแปลผลทางระบาดวิทยา โรคไม่ติดต่อและเกณฑ์คัดกรอง และสุขภาพจิตวัยรุ่น (2Q/9Q/8Q, ST-5, RQ, EQ, กลไกทางจิต, การช่วยเหลือ 1323)
ซีรีส์ตะลุยข้อสอบครูผู้ช่วย เอกพลศึกษาและสุขศึกษา 2569 • exammvp.com
โรคติดต่อ วัคซีน และกฎหมาย
- ห่วงโซ่การติดเชื้อ 6 ข้อ: เชื้อก่อโรค → แหล่งรังโรค → ทางออก → วิธีการแพร่ → ทางเข้า → ผู้ที่ไวต่อการรับเชื้อ (วัคซีนตัดที่ข้อสุดท้าย)
- ไข้เลือดออก: ยุงลาย, 4 ซีโรไทป์, ลดไข้ด้วยพาราเซตามอล ห้ามแอสไพริน/NSAIDs, สัญญาณอันตรายมักมาหลังไข้ลด
- ฉี่หนู (เลปโตสไปโรซิส): ปัสสาวะหนูในน้ำ/ดิน เข้าทางแผล ปวดน่อง ตาแดง ระยะฟักตัว 2–30 วัน | ไข้ดิน (เมลิออยโดสิส): เชื้อในดิน-น้ำ อีสาน ผู้ป่วยเบาหวานเสี่ยงสูง
- หัด: แพร่ทางอากาศ แพร่เชื้อได้ 4 วันก่อนถึง 4 วันหลังผื่นขึ้น | มือเท้าปาก: เด็ก < 5 ปี แพร่ทางละออง สิ่งของ น้ำในตุ่ม อุจจาระ
- พิษสุนัขบ้า (WHO): ประเภท 1 เลียผิวปกติ → ไม่ต้องฉีด; ประเภท 2 งับ/ข่วนไม่มีเลือด → วัคซีน; ประเภท 3 กัด/ข่วนมีเลือด → วัคซีน + อิมมูโนโกลบูลิน; ล้างแผลด้วยสบู่และน้ำ ≥ 15 นาที
| ช่วงอายุ | วัคซีนที่ควรจำ |
|---|---|
| แรกเกิด | HB1 ภายใน 24 ชม. + BCG |
| 9 เดือน | MMR เข็มแรก |
| ป.5 (หญิง) | HPV ชนิด 9 สายพันธุ์ 1 เข็ม (ตั้งแต่ ธ.ค. 2567) |
| ป.6 | dT |
- พ.ร.บ.โรคติดต่อ พ.ศ. 2558 (ยังเป็นฉบับที่ใช้บังคับ): โรคติดต่ออันตราย / โรคติดต่อที่ต้องเฝ้าระวัง / โรคระบาด; โควิด 19 เป็นโรคติดต่อที่ต้องเฝ้าระวังตั้งแต่ 1 ต.ค. 2565; ฝีดาษวานรเป็นโรคเฝ้าระวัง; การปิดสถานศึกษาชั่วคราว (ม.35) = ผู้ว่าราชการจังหวัดโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการโรคติดต่อจังหวัด
ระบาดวิทยา
- อุบัติการณ์ = ผู้ป่วยรายใหม่ ÷ ประชากรกลุ่มเสี่ยง (ตัดผู้ป่วยเดิมออก) | ความชุก = ผู้ป่วยทั้งเก่าและใหม่ ÷ ประชากรทั้งหมด | ความชุก ≈ อุบัติการณ์ × ระยะเวลาป่วย
- Attack rate = ผู้ป่วย ÷ ผู้สัมผัสเสี่ยงทั้งหมดในเหตุการณ์ระบาด
- เส้นโค้งการระบาด: จุดเดียวยอดแหลม = point source; ราบสูงยาว = continuous source; หลายยอดห่างกันราวระยะฟักตัว = propagated (คนสู่คน)
- การป้องกัน 3 ระดับ: ปฐมภูมิ (วัคซีน สุขศึกษา) • ทุติยภูมิ (คัดกรอง ค้นหาเร็ว รักษาเร็ว) • ตติยภูมิ (ลดความพิการ ฟื้นฟู)
โรคไม่ติดต่อ
| เรื่อง | เกณฑ์ |
|---|---|
| ความดันโลหิตสูง (WHO) | ≥ 140/90 มม.ปรอท วัดต่างวัน 2 ครั้ง |
| เบาหวาน (ADA) | FPG ≥ 126 มก./ดล. หรือ HbA1c ≥ 6.5% |
| ภาวะก่อนเบาหวาน | FPG 100–125 หรือ HbA1c 5.7–6.4% |
| Metabolic syndrome | 3 ใน 5: รอบเอว (ชาย ≥ 90 หญิง ≥ 80 ซม.), TG ≥ 150, HDL < 40 ชาย/< 50 หญิง, BP ≥ 130/85, FPG ≥ 100 |
- ปัจจัยเสี่ยงด้านพฤติกรรม 4 ประการ (WHO): ยาสูบ อาหารไม่เหมาะสม แอลกอฮอล์ ขาดกิจกรรมทางกาย; โรคหัวใจและหลอดเลือดคร่าชีวิตมากที่สุดในโลก
สุขภาพจิต
| เครื่องมือ | ช่วงเวลา | จุดตัด |
|---|---|---|
| 2Q | 2 สัปดาห์ | ตอบ "มี" ข้อใดข้อหนึ่ง = ทำ 9Q ต่อ |
| 9Q (เต็ม 27) | 2 สัปดาห์ | < 7 ไม่มี • 7–12 น้อย • 13–18 ปานกลาง • ≥ 19 รุนแรง (≥ 7 ทำ 8Q) |
| 8Q | 1 เดือน | 0 ไม่มี • 1–8 น้อย • 9–16 ปานกลาง • ≥ 17 รุนแรง |
| ST-5 (เต็ม 15) | 2 สัปดาห์ | 0–4 น้อย • 5–7 ปานกลาง • 8–9 มาก • 10–15 มากที่สุด |
| RQ | — | อึด ฮึด สู้; ปกติ 55–69 |
- EQ กรมสุขภาพจิต = ดี เก่ง สุข • สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ฟรี 24 ชม. • WHO: วัยรุ่น 10–19 ปี ราว 1 ใน 7 มีปัญหาสุขภาพจิต
- การสื่อสารเรื่องการฆ่าตัวตายอย่างปลอดภัย: ให้ช่องทางช่วยเหลือและเรื่องการผ่านพ้น ไม่ลงรายละเอียดวิธีการ ไม่พาดหัวเร้าใจ
กับดักที่ออกสอบบ่อย
- ไข้ลดในไข้เลือดออก ไม่ได้แปลว่าหาย เป็นช่วงที่สัญญาณอันตรายมักเกิดขึ้น
- อุบัติการณ์ต้องตัดผู้ป่วยเดิมออกจากตัวหาร; attack rate ต้องใช้ผู้สัมผัสเสี่ยงทั้งหมดเป็นตัวหาร
- HPV ปัจจุบันคือ 9 สายพันธุ์ 1 เข็ม ไม่ใช่ 2 เข็มห่าง 6 เดือนแบบเดิม
- โควิด 19 ไม่ใช่โรคติดต่ออันตรายแล้ว และ "โรคประจำถิ่น" ไม่ใช่ประเภทโรคตาม พ.ร.บ.
- วัดความดันสูงครั้งเดียวยังวินิจฉัยไม่ได้; HDL ใช้เกณฑ์ต่างกันระหว่างชายและหญิง
- 2Q ผิดปกติเมื่อ "มี" ข้อใดข้อหนึ่ง; อย่าสลับจุดตัด 9Q (7/13/19) กับ 8Q (1/9/17)
- เมื่อนักเรียนส่งสัญญาณเสี่ยงฆ่าตัวตาย ความปลอดภัยสำคัญกว่าการรักษาความลับ และการถามตรง ๆ ไม่ได้เป็นการชี้นำ
