ชุดที่ 11 การบาดเจ็บจากการกีฬา การปฐมพยาบาล CPR และความปลอดภัยในชีวิต

ชุดนี้ครอบคลุมการบาดเจ็บจากการกีฬา (ข้อแพลง กล้ามเนื้อฉีก DOMS ตะคริว สมองกระทบกระเทือน เลือดกำเดา) การปฐมพยาบาลเหตุฉุกเฉินที่พบในโรงเรียน การช่วยฟื้นคืนชีพและการใช้ AED ตามแนวทาง AHA 2025 และความปลอดภัยในชีวิตจากน้ำ ไฟ ไฟฟ้า ภัยธรรมชาติ จราจร และสนามกีฬา

ซีรีส์ตะลุยข้อสอบครูผู้ช่วย เอกพลศึกษาและสุขศึกษา 2569 • exammvp.com

การบาดเจ็บจากการกีฬา

• Sprain (ข้อแพลง) = เอ็นยึดข้อ (ligament) • Strain (กล้ามเนื้อฉีก) = กล้ามเนื้อหรือเอ็นกล้ามเนื้อ (tendon)
• ระดับ 1 ฉีกระดับจุลภาค ข้อมั่นคง • ระดับ 2 ฉีกบางส่วน ข้อหลวมเล็กน้อย • ระดับ 3 ฉีกขาดทั้งหมด ข้อไม่มั่นคง
• ตัวย่อการดูแล: RICE (Mirkin 1978) → PRICE (เพิ่ม Protection) → POLICE (2012, Optimal Loading แทน Rest) → PEACE & LOVE (2019/2020: Protect, Elevate, Avoid anti-inflammatories, Compress, Educate / Load, Optimism, Vascularisation, Exercise) ซึ่งไม่มี Ice
• ช่วง 24–48 ชั่วโมงแรก: งดความร้อน งดนวด งดแอลกอฮอล์ • ยกส่วนที่บาดเจ็บสูงกว่าระดับหัวใจเพื่อลดบวม
• DOMS เกิดจากการหดตัวแบบ eccentric ปวดมากที่สุด 24–72 ชั่วโมง หายใน ~7 วัน (ไม่ใช่กรดแลกติกค้าง)
• ตะคริว: ยืดกล้ามเนื้อทิศตรงข้ามการหดตัว (น่อง → เหยียดเข่า กระดกปลายเท้าขึ้น)
• Concussion (Amsterdam 2022): สงสัย = นำออกจากการเล่นทันที ไม่กลับลงเล่นวันนั้น • พักแบบสัมพัทธ์ 24–48 ชม. • Return to sport 6 ขั้น ขั้นละ ≥ 24 ชม. • เครื่องมือ SCAT6 / Child SCAT6 (8–12 ปี) / CRT6 สำหรับคนทั่วไป
• เลือดกำเดา: นั่งโน้มตัวไปข้างหน้า บีบปีกจมูก 10–15 นาที

การปฐมพยาบาลที่ต้องจำตัวเลข

CPR และ AED ตาม AHA 2025

• ห่วงโซ่การรอดชีวิต 6 ห่วง ห่วงโซ่เดียวทุกกลุ่มอายุ: จดจำ+แจ้ง 1669 → CPR → ช็อก → การช่วยชีวิตขั้นสูง → ดูแลหลังหัวใจกลับมาเต้น → ฟื้นตัว
• ไม่ตอบสนอง + ไม่หายใจหรือหายใจเฮือก = เริ่ม CPR ทันที
• อัตรา 100–120/นาที • ผู้ใหญ่ลึก 5–6 ซม. • เด็ก ~5 ซม. • ทารก ~4 ซม. (1/3 ทรวงอก) • ปล่อยให้คืนตัวเต็มที่
• อัตราส่วน: ผู้ใหญ่ 30:2 • เด็กและทารก ผู้ช่วยคนเดียว 30:2 ผู้ช่วย 2 คน 15:2 • สลับผู้กดทุก ~2 นาที
• ทารก: ส้นมือข้างเดียวหรือสองนิ้วโป้งโอบรอบทรวงอก (ยกเลิกสองนิ้ว)
• สำลัก: ผู้ใหญ่/เด็ก ตบหลัง 5 สลับกดท้อง 5 • ทารก ตบหลัง 5 สลับกดหน้าอก 5 ห้ามกดท้อง • หมดสติ → CPR ห้ามใช้นิ้วกวาดโดยมองไม่เห็น
• AED: ช็อกแล้วกดหน้าอกต่อทันที • เด็ก < 8 ปีไม่มีแผ่นเด็ก ใช้แผ่นผู้ใหญ่ได้ (หน้า-หลัง)
• จมน้ำ (ERC 2025): ช่วยหายใจ 5 ครั้งก่อน ห้ามอุ้มพาดบ่าเทน้ำ

ความปลอดภัยในชีวิต

• ช่วยคนตกน้ำ: ตะโกน โยน ยื่น ไม่ลงน้ำเอง
• ไฟ (NFPA): A ของแข็ง • B ของเหลว/แก๊ส • C ไฟฟ้า • D โลหะ • K น้ำมันครัว • PASS = ดึง เล็งฐานไฟ บีบ ส่าย
• ไฟฟ้าดูด: ตัดไฟก่อน ใช้วัสดุแห้งไม่นำไฟฟ้า • แผ่นดินไหว: หมอบ ป้อง เกาะ ไม่ยืนที่วงกบประตู
• ฟ้าร้อง = เข้าอาคาร รอ 30 นาทีหลังฟ้าร้องครั้งสุดท้าย • เด็ก ≤ 6 ปีต้องนั่ง car seat (พ.ร.บ.จราจรทางบก ฉบับที่ 13 พ.ศ. 2565)

กับดักที่ออกสอบบ่อย

• ข้อสอบเก่าเฉลย "กดท้องอย่างเดียว" ในผู้ใหญ่สำลัก และ "สองนิ้ว" ในทารก ซึ่งล้าสมัยแล้วตาม AHA 2025
• เลือดกำเดาให้ โน้มตัวไปข้างหน้า ไม่ใช่เงยหน้า
• PEACE & LOVE ไม่มี Ice และ A = Avoid anti-inflammatories
• หายใจเฮือกไม่ใช่การหายใจปกติ ห้ามจัดท่าพักฟื้นแล้วรอ
• อัตรา 15:2 ใช้เฉพาะเด็กและทารกที่มีผู้ช่วย 2 คน
• tourniquet ห้ามคลายเป็นระยะ และงูกัดห้ามรัด
• โรคลมแดดต้องลดอุณหภูมิก่อนนำส่ง และอาจยังมีเหงื่อได้ในผู้ที่ออกกำลังกาย