EP.03 จิตวิทยา พัฒนาการ

หัวข้อ 1.2 — เข้าใจผู้เรียนแต่ละวัย เพื่อสอนให้ตรงพัฒนาการ

ซีรีส์ติวสอบครูผู้ช่วย ภาค ข (ไม่รวมวิชาเอก) • ครูมิว • exammvp.com

หลักพัฒนาการที่ครูต้องรู้

• พัฒนาการเป็นกระบวนการต่อเนื่อง และเป็นไปตามลำดับขั้น
• ทิศทาง: จากศีรษะสู่ปลายเท้า (Cephalocaudal) และจากแกนกลางสู่ส่วนนอก (Proximodistal)
• แต่ละคนมีอัตราพัฒนาการแตกต่างกัน — เกิดจากพันธุกรรม (Nature) และสิ่งแวดล้อม (Nurture) ร่วมกัน
• พัฒนาการ 4 ด้าน: ร่างกาย • อารมณ์–จิตใจ • สังคม • สติปัญญา ซึ่งสัมพันธ์กัน
• วุฒิภาวะ (Maturation) = ความพร้อมตามธรรมชาติ — Gesell เน้นว่าการเรียนรู้ได้ผลเมื่อเด็กพร้อม

พัฒนาการทางสติปัญญาของเพียเจต์ 4 ขั้น

กลไกการเรียนรู้ของเพียเจต์

• โครงสร้างความรู้ (Schema) กรอบความคิดที่มีอยู่เดิมในสมอง
• การดูดซึม (Assimilation) นำข้อมูลใหม่เข้ากับโครงสร้างเดิม เช่น เห็นม้าลาย เรียกว่า “ม้า”
• การปรับโครงสร้าง (Accommodation) ปรับ/สร้างโครงสร้างใหม่ เมื่อของเดิมใช้ไม่ได้ เช่น รู้ว่าม้าลายไม่ใช่ม้า
• การเกิดสมดุล (Equilibration) ความสมดุลระหว่างดูดซึมกับปรับโครงสร้าง = เกิดการเรียนรู้

จำเพียเจต์ 4 ขั้น

หลักจำ: “สัมผัส → ก่อน → รูป → นาม” อายุ “2 – 7 – 11”

• สัมผัส = ประสาทสัมผัสและการเคลื่อนไหว — วัตถุยังคงอยู่
• ก่อน = ก่อนปฏิบัติการ — ยึดตนเองเป็นศูนย์กลาง ไม่มีการอนุรักษ์
• รูป = ปฏิบัติการรูปธรรม — อนุรักษ์ได้ ต้องใช้ของจริง
• นาม = ปฏิบัติการนามธรรม — คิดนามธรรม ตั้งสมมติฐาน

พัฒนาการทางจิตสังคมของอีริคสัน 8 ขั้น

จำอีริคสัน 8 ขั้น (เฉพาะด้านบวก)

หลักจำ: “ไว้ใจ อิสระ ริเริ่ม ขยัน — ตัวตน รัก ให้ สมบูรณ์”

• ไว้ใจ (0–1) • อิสระ/เป็นตัวของตัวเอง (1–3) • ริเริ่ม (3–6) • ขยัน (6–12)
• ตัวตน/เอกลักษณ์ (วัยรุ่น) • รัก/ใกล้ชิด • ให้/ทำประโยชน์ • สมบูรณ์ (สูงอายุ)
• เคล็ดลับ: วัยเรียน = ขยัน • วัยรุ่น = ตัวตน — สองขั้นนี้ออกสอบบ่อยที่สุด

ฟรอยด์ — โครงสร้างจิต & พัฒนาการ 5 ขั้น

• โครงสร้างบุคลิกภาพ: Id — สัญชาตญาณ ทำตามความพอใจ • Ego — ตัวจริง ใช้เหตุผล ประนีประนอม • Superego — มโนธรรม ศีลธรรม
• พัฒนาการทางเพศ (Psychosexual): ขั้นปาก (0–1 ปี) • ขั้นทวารหนัก (1–3 ปี) • ขั้นอวัยวะเพศ (3–6 ปี) — ปมเอดิปุส/อีเลคตรา • ขั้นแฝง (6–12 ปี) • ขั้นสนใจเพศตรงข้าม (วัยรุ่น)

พัฒนาการทางจริยธรรมของโคลเบิร์ก 3 ระดับ 6 ขั้น

จำโคลเบิร์ก 6 ขั้น

หลักจำ: “กลัว แลก — เด็กดี กฎ — สัญญา สากล”

• ขั้น 1 กลัวถูกลงโทษ • ขั้น 2 แลกรางวัล
• ขั้น 3 เด็กดี • ขั้น 4 กฎระเบียบ หน้าที่
• ขั้น 5 สัญญาสังคม • ขั้น 6 หลักสากล มโนธรรม

ไวกอตสกี้ — พัฒนาการทางสังคมวัฒนธรรม

• Zone of Proximal Development (ZPD) ช่องว่างระหว่างสิ่งที่เด็กทำได้เอง กับสิ่งที่ทำได้เมื่อมีผู้ช่วยเหลือ
• การเสริมต่อการเรียนรู้ (Scaffolding) ครูให้ความช่วยเหลือเป็นขั้น ๆ แล้วค่อย ๆ ลดลงจนเด็กทำได้เอง
• More Knowledgeable Other (MKO) ผู้ที่รู้มากกว่า เช่น ครู พ่อแม่ เพื่อนที่เก่งกว่า — ภาษาและสังคมเป็นเครื่องมือของการคิด

บรูเนอร์ — พัฒนาการทางความคิด 3 ขั้น

• Enactive (ขั้นที่ 1) เรียนรู้จากการกระทำ ลงมือสัมผัสจริง
• Iconic (ขั้นที่ 2) เรียนรู้จากภาพ และจินตนาการ
• Symbolic (ขั้นที่ 3) เรียนรู้จากสัญลักษณ์ ภาษา และนามธรรม

สิ่งที่ต้องจำจาก EP03

• Piaget: “สัมผัส ก่อน รูป นาม” อายุรอยต่อ 2–7–11 • อนุรักษ์เกิดในขั้นรูปธรรม
• Erikson: “ไว้ใจ อิสระ ริเริ่ม ขยัน ตัวตน รัก ให้ สมบูรณ์” • วัยเรียน = ขยัน • วัยรุ่น = ตัวตน
• Freud: Id–Ego–Superego • 5 ขั้น “ปาก ก้น เพศ แฝง หนุ่มสาว”
• Kohlberg: “กลัว แลก เด็กดี กฎ สัญญา สากล” — ดูที่เหตุผล ไม่ใช่อายุ
• Vygotsky: ZPD • Scaffolding • MKO • Bruner: ทำ → ภาพ → สัญลักษณ์